Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή

Ένας πάστορας στέκεται μπροστά στο εκκλησίασμά του και λέει: «Ακόμα κι αν φεύγατε από αυτή την εκκλησία σήμερα και δολοφονούσατε κάποιον, είναι αδύνατον να απωλέσετε την σωτηρία σας».  Δεν πρόκειται για αχυράνθρωπο. Είναι ένα πραγματικό απόφθεγμα από έναν πραγματικό ιεροκήρυκα. Και εκατομμύρια χριστιανοί το πιστεύουν.

Αλλά νά τι δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι άνθρωποι.   Οι πρώτοι Χριστιανοί που όντως είχαν ακουστά αυτή την ιδέα (πως η συμπεριφορά σου μετά από την μεταστροφή δεν έχει κάποια βαρύτητα), την ονόμασαν «αίρεση». Και δεν διαφώνησαν απλώς με αυτήν. Την κατονόμασαν, την πολέμησαν και την καταδίκασαν. Σε λίγο θα την αναλύσουμε.

Πρωτίστως όμως, ας δούμε τι λέει η ίδια η Αγία Γραφή;  Αν αληθεύει η δήλωση «άπαξ σωσμένος, για πάντα σωσμένος», τότε δεκάδες χωρία μέσα στην Καινή Διαθήκη δεν έχουν νόημα. 

Κεφάλαιο 2: Τι λέει η Βίβλος

Εβρ.6:4-6. «αδύνατον γαρ τους άπαξ φωτισθέντας γευσαμένους τε της δωρεάς της επουρανίου και μετόχους γενηθέντας Πνεύματος Αγίου και καλόν γευσαμένους Θεού ρήμα δυνάμεις τε μέλλοντος αιώνος, και παραπεσόντας, πάλιν ανακαινίζειν εις μετάνοιαν, ανασταυρούντας εαυτοίς τον υιόν του Θεού και παραδειγματίζοντας.»

Διότι είναι αδύνατον εκείνους που άπαξ φωτίσθηκαν και γεύθηκαν την επουράνια δωρεὰ και έγιναν μέτοχοι Πνεύματος Αγίου, και γεύθηκαν τον καλὸ λόγο του Θεού και τις δυνάμεις του μέλλοντος αιώνος και κατόπιν ξέπεσαν, αυτούς είναι αδύνατον να τους επαναφέρει κανεὶς σε νέα μετάνοια, διότι αυτοὶ οι ίδιοι ξανασταυρώνουν τον Υιὸ του Θεού και Τον διαπομπεύουν.

Δεν μπορείς όμως να πέσεις, από ένα μέρος που δεν είχες πάει ποτέ.

Εβρ.10:26  «Εκουσίως γαρ αμαρτανόντων ημών μετά το λαβείν την επίγνωσιν της αληθείας, ουκέτι περί αμαρτιών απολείπεται θυσία.»  

Αν εμείς συνεχίσουμε να αμαρτάνουμε σκόπιμα - αφού λάβουμε την γνώση της αλήθειας - δεν απομένει θυσία για τις αμαρτίες μας.

Το «ημών» εννοεί τους πιστούς. Ο Παύλος εδώ δεν προειδοποιεί τους ειδωλολάτρες. Προειδοποιεί τους Χριστιανούς.

Β' Πέτρου 2:20. «ει γαρ αποφυγόντες τα μιάσματα του κόσμου εν επιγνώσει του Κυρίου και σωτήρος Ιησού Χριστού, τούτοις δε πάλιν εμπλακέντες ηττώνται, γέγονεν αυτοίς τα έσχατα χείρονα των πρώτων.»

Διότι έχοντας αποφύγει τις βρωμιές του κόσμου – με επίγνωση του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού – και εμπλακούν πάλι σε αυτές οι ίδιοι, θα ηττηθούν και τα έσχατά τους θα είναι χειρότερα από τα πρώτα.

Γνώρισαν τον Χριστό. Ξέφυγαν και μετά ξαναγύρισαν σε εκείνες (τις βρωμές).

Γαλάτες 5:4. «κατηργήθητε από του Χριστού οίτινες εν νόμω δικαιούσθε, της χάριτος εξεπέσατε»

«Ξεπέσατε, από την Χάρη». Ο Παύλος το γράφει αυτό στους βαπτισμένους Χριστιανούς. Δεν μπορείτε να πέσετε από ένα σημείο που δεν σταθήκατε ποτέ.

Και ο Ίδιος ο Ιησούς, στο Ματθ. 24:13:  «ο δε υπομείνας εις τέλος, ούτος σωθήσεται»

 Αυτός που θα παραμείνει σταθερός μέχρι το τέλος θα σωθεί. Αν η σωτηρία είναι ήδη «κλειδωμένη άπαξ» - από την αρχή - τα λόγια «εις τέλος» δεν έχουν νόημα.

Ακόμα και ο Παύλος, ο Απόστολος που δίδαξε την δικαίωση δια της πίστεως πολύ πιο καθαρά από οποιονδήποτε, λέει στην Α΄ Κορ. 9:27:

«αλλ’ υποπιάζω μου το σώμα και δουλαγωγώ, μήπως άλλοις κηρύξας αυτός αδόκιμος γένωμαι.»

Όμως εγώ υποβλέπω και υποδουλώνω το σώμα μου, ώστε κηρύττοντας σε άλλους, εγώ ο ίδιος να μην γίνω αδόκιμος… Αν ο Απόστολος Παύλος σκέφθηκε πως θα μπορούσε να γίνει αδόκιμος, ποιοι είμαστε εμείς που θα ισχυριστούμε ότι δεν μπορούμε;

Τώρα, οι υπερασπιστές του «άπαξ σωσμένος, για πάντα σωσμένος» έχουν τα δικά τους εδάφια, και είναι δυνατά: Ιωάν.10, Ρωμ.8…. θα πάμε σε αυτά, αλλά πρώτα, σας υποσχέθηκα μια αίρεση

Κεφάλαιο 3: Αιρέσεις

Και αυτή είναι πιο παλαιά απ’ ό,τι ίσως νομίζετε. Στον δεύτερο αιώνα, ένας επίσκοπος ονόματι Ειρηναίος (ο οποίος διδάχθηκε από τον Πολύκαρπο, ο οποίος έμαθε από τον ίδιο τον Απόστολο Ιωάννη), έγραψε ένα τεράστιο έργο με τίτλο «Κατά Αιρέσεων». Μέσα σε αυτό, περιγράφει μια ομάδα με όνομα «Γνωστικοί», η οποία δίδασκε κάτι πολύ συγκεκριμένο. Δίδασκε πως ορισμένοι πνευματικοί άνθρωποι σώζονταν από την φύση τους, και πως ό,τι και αν έκαναν, δεν μπορούσε να το αλλάξει αυτό. Μπορούσαν να αμαρτάνουν όπως επιθυμούσαν, και η σωτηρία τους ήταν ασφαλής. Όχι λόγω πίστης, όχι λόγω μετάνοιας, αλλά απλώς λόγω του ποιοί ήταν.  Ένας Ειρηναίος το καταδίκασε αυτό, ως μια από τις πιο επικίνδυνες αιρέσεις της εποχής του.

Η παλαιότερη εκδοχή του: «δεν μπορείς να την χάσεις, ό,τι και αν κάνεις», δεν ήταν χριστιανική διδασκαλία. Ήταν μια αίρεση που η Εκκλησία ξεκάθαρα πολέμησε. Και ο Ειρηναίος δεν σταμάτησε εκεί. Έγραψε: «Και θέλω να ακούσετε αυτό προσεκτικά: Πρέπει να φοβόμαστε τους εαυτούς μας, μήπως τύχει - αφού έρθουμε στην γνώση του Χριστού -  και κάνουμε πράγματα που δεν αρέσουν στον Θεό, να μην λάβουμε περαιτέρω άφεση αμαρτιών, αλλά αποκλεισθούμε από την Βασιλεία Του».

Αυτό δεν είναι μια μεσαιωνική επινόηση. Είναι μια γενιά μακριά από τον Απόστολο Ιωάννη. Την ίδια περίπου εποχή, ένα κείμενο που ονομάζεται «Ο Ποιμένας του Ερμά» κυκλοφορούσε σε όλη την πρώιμη Εκκλησία. Ήταν τόσο δημοφιλές, που είχε συμπεριληφθεί σε μερικές από τις πρώτες Βίβλους.  Βρίσκεται μάλιστα μέσα στον ίδιο τον Σιναϊτικό Κώδικα. Περί τίνος επρόκειτο; Ένα πράγμα πάνω απ' όλα, ήτοι η μετάνοια μετά από το Βάπτισμα. Ολόκληρο το βιβλίο παλεύει με το ερώτημα αν ένας Χριστιανός που έχει πέσει σε αμαρτία μπορεί να αποκατασταθεί μετά από Βάπτισμα. Αυτό το ερώτημα θα είχε νόημα, μόνο αν οι πρώτοι Χριστιανοί πίστευαν πως μπορείς να πέσεις. Αν η σωτηρία ήταν άνευ όρων εξασφαλισμένη, τότε ο «Ποιμένας του Ερμά» είναι ένα βιβλίο επί ενός ανύπαρκτου προβλήματος.

Πηγαίνοντας πιο πίσω, το «Διδαχή», γραμμένο γύρω στο 70 μ.Χ., πιθανώς κατά την διάρκεια της ζωής των Αποστόλων,  προειδοποιεί τους πιστούς:

«Αγρυπνείτε για την ζωή σας. Ας μην σβήσουν οι λυχνίες σας, ούτε να λυθούν οι οσφύες σας, αλλά να είστε έτοιμοι, γιατί δεν γνωρίζετε την ώρα που έρχεται ο Κύριός μας».  Αυτή είναι γλώσσα της συνεχούς επαγρύπνησης, όχι της μόνιμης σιγουριάς. Ο Κυπριανός τον 3^ο  αιώνα, ο Τερτυλλιανός, ο Ωριγένης, ο Κλήμης Ρώμης… ούτε ένας Πατέρας της πρώιμης Εκκλησίας, ούτε ένας, δίδαξε ποτέ πως η σωτηρία ενός Χριστιανού ήταν άνευ όρων εξασφαλισμένη - ανεξάρτητα από το πώς ζούσε την ζωή του.

Αν λοιπόν αυτή η διδασκαλία δεν υπήρχε επί 1500 χρόνια, τότε από πού προήλθε; Και τι δίδασκε αντ' αυτού η πρώιμη Εκκλησία; Η απάντηση μπορεί να σας εκπλήξει, επειδή είναι πιο όμορφη απ’ ό,τι συνήθως παραδέχεται η κάθε πλευρά αυτής της συζήτησης.

Τώρα, ας είμαστε ειλικρινείς σχετικά με τα ισχυρότερα επιχειρήματα για το «άπαξ σωσμένος, για πάντα σωσμένος», επειδή αξίζουν σοβαρής ενασχόλησης.

Στο Ιωάν.10:28-29 ο Ιησούς λέει: «καγώ ζωήν αιώνιον δίδωμι αυτοίς, και ου μη απόλωνται εις τον αιώνα, και ουχ αρπάσει τις αυτά εκ της χειρός μου. ο πατήρ μου, ος δέδωκέ μοι, μείζων πάντων εστί, και ουδείς δύναται αρπάζειν εκ της χειρός του πατρός μου.»

«Εγώ τους δίνω αιώνια ζωή, και δεν θα χαθούν εις τον αιώνα· κανείς δεν θα τους αρπάξει από το χέρι μου». Πολύ δυνατή δήλωση. Και η πρώιμη Εκκλησία συμφώνησε απόλυτα με αυτό. Καμία εξωτερική δύναμη δεν μπορεί να κλέψει την σωτηρία σας. Κανένας δαίμονας, κανένας διωγμός, καμία τραγωδία δεν μπορεί να σας αρπάξει από το χέρι του Θεού.

Όμως προσέξτε τι λέει ο Ιησούς. Λέει πως κανείς δεν θα τους αρπάξει. Δεν λέει: «…και οι ίδιοι δεν μπορούν να αποχωρήσουν». Ένα παιδί που κρατιέται από το χέρι του πατέρα του δεν μπορεί να απαχθεί, αλλά το παιδί μπορεί να αφήσει εκείνο το χέρι.

Ρωμ. 8:38-39: «πέπεισμαι γαρ ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε άγγελοι ούτε αρχαί ούτε δυνάμεις ούτε ενεστώτα ούτε μέλλοντα ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε τις κτίσις ετέρα δυνήσεται ημάς χωρίσαι από της αγάπης του Θεού της εν Χριστω Ιησού τω Κυρίω ημών.»

Ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε άγγελοι ούτε δαίμονες, ούτε στο παρόν ούτε στο μέλλον, ούτε δυνάμεις, ούτε ύψος ούτε βάθος, ούτε οτιδήποτε άλλο σε όλη την Κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού…

Διαβάστε προσεκτικά την λίστα: θάνατος, ζωή, άγγελοι, δαίμονες, δυνάμεις, ύψος, βάθος, ολόκληρη η Κτίση… 

Κεφάλαιο 4: Τι λείπει

Ξέρετε τι απουσιάζει εμφανώς από αυτή τη λίστα; η δική μας ελεύθερη βούληση, οι δικές μας επιλογές. Ο Παύλος κατονομάζει κάθε εξωτερική απειλή που μπορεί να φανταστεί κανείς και αφήνει έξω την μία -την εσωτερική- απειλή που έχει σημασία.

Εφεσ. 2:8- 9: «τη γαρ χάριτί εστε σεσωσμένοι δια της πίστεως· και τούτο ουκ εξ υμών, Θεού το δώρον, ουκ εξ έργων, ίνα μη τις καυχήσηται.»

Δια της Χάριτος έχετε σωθεί μέσω της πίστεως, και όχι από εσάς τους ίδιους. Είναι δώρο του Θεού, όχι λόγω έργων σας. Απολύτως. Η σωτηρία είναι δώρο. Δεν μπορεί να κερδηθεί. Ένα δώρο όμως μπορεί να επιστραφεί. Ένα δώρο μπορεί να εγκαταλειφθεί. Ένα δώρο που δεν μπορεί να αποφευχθεί δεν είναι δώρο. Είναι καταναγκασμός.

Από πού λοιπόν προέρχεται αυτή η διδασκαλία; Η ειλικρινής απάντηση - που αναγνωρίζεται ακόμη και από πολλούς Προτεστάντες μελετητές - είναι ότι το συγκεκριμένο δόγμα της «άνευ όρων αιώνιας ασφάλειας» δεν είχε εμφανιστεί στην χριστιανική διδασκαλία, μέχρι τον Ιωάννη Καλβίνο τον 16^ο  αιώνα. Επίσης, ακόμη και η εκδοχή του Καλβίνου ήταν πιο διακριτική από αυτήν που κηρύττεται στις περισσότερες "εκκλησίες" σήμερα. Ο Καλβίνος δίδασκε πως οι εκλεκτοί θα επέμεναν, αλλά επίσης δίδασκε ότι δεν μπορούσες να ξέρεις με βεβαιότητα σε αυτή τη ζωή αν ήσουν ανάμεσα στους εκλεκτούς.

Ακόμα και ο Μαρτίνος Λούθηρος, ο πατέρας της Μεταρρύθμισης, δεν δίδασκε πως άπαξ και σώθηκες, θα παραμείνεις σωσμένος δια παντός. Ο Λούθηρος πίστευε ότι ένας Χριστιανός θα μπορούσε να αποξενωθεί, δια της επίμονης απιστίας.

Η δημοφιλής ρίμα, "Μια προσευχή έκανα, και θα 'μαι σωσμένος για πάντα, και ότι και αν έκανα, δεν θα λογαριαστεί", είναι ακόμη πιο πρόσφατη.  Προέκυψε από ορισμένες παραδόσεις Βαπτιστών, τον 19^ο και τις αρχές του 20^ου αιώνα. Δεν είναι κάτι αρχαίο. Δεν είναι Αποστολικό. Και οι ίδιοι οι Μεταρρυθμιστές δεν θα το αναγνώριζαν.

Επί 1500 χρόνια, κάθε Χριστιανός που έζησε ποτέ, Ανατολή και Δύση, Ρωμαιοκαθολικός και Ορθόδοξος, από τους Αποστόλους μέχρι και την μεσαιωνική περίοδο, κατανοούσε πως η σωτηρία απαιτεί συνεχή πίστη, ότι η αποστασία είναι ένας πραγματικός κίνδυνος, και ότι η μετάνοια είναι η σανίδα σωτηρίας που προσφέρει ο Θεός σε όσους πέφτουν.

Λοιπόν, τι διδάσκει στην πραγματικότητα η Ορθόδοξη Εκκλησία; Όχι πως αν κάποιος σώζεται άπαξ σώζεται για πάντα, αλλά ούτε πως κινδυνεύεις ανά πάσα στιγμή να την χάσεις την σωτηρία.

Διότι – προσέξτε – η διένεξη για το «άπαξ σωσμένος, για πάντα σωσμένος» παράγει δύο τοξικά άκρα: Από τη μία πλευρά, τον εφησυχασμό. Προσευχήθηκα στα 12 μου. Είμαι εντάξει για πάντα. Ότι και αν κάνω.

Από την άλλη, τρόμος: Το εννοούσα πραγματικά αυτό που δήλωσα; Ήταν η μεταστροφή μου όντως γνήσια; Είμαι άραγε ένας από τους εκλεκτούς;

Κεφάλαιο 5: Θέωση

Η Ορθοδοξία προσφέρει ένα τρίτο τρόπο, και ξεκινά με μια λέξη, «θέωση». Θέωση σημαίνει να γίνεις σαν τον Θεό. Όχι να αντικαθιστάς τον Θεό, όχι να γίνεσαι ένας άλλος Θεός, αλλά να μεταμορφώνεσαι από τη Χάρη Του στο «καθ’ ομοίωσίν» Του.

Βασίζεται στο Β' Πέτρ.1:4: «δι' ων τα τίμια ημίν και μέγιστα επαγγέλματα δεδώρηται, ίνα δια τούτων γένησθε θείας κοινωνοί φύσεως, αποφυγόντες της εν κόσμω εν επιθυμία φθοράς.»

…ότι γινόμαστε μέτοχοι της θείας φύσης.

Ο Άγιος Αθανάσιος το είπε πολύ όμορφα. «Ο Θεός έγινε άνθρωπος για να γίνει ο άνθρωπος θεός - όχι Θεός με κεφαλαίο «Θ», αλλά μεταμορφωμένος δια της Χάριτος σε αυτό που ο Θεός πάντα ήθελε να είμαστε.»

Και η θέωση δεν είναι ένα εφ’ άπαξ γεγονός. Είναι μια διαδικασία. Ξεκινά με το Βάπτισμα. Τρέφεται από την Ευχαριστία. Συντηρείται από την προσευχή, την Εξομολόγηση, την μετάνοια, την καθημερινή απόφαση να συνεργαζόμαστε με την Χάρη του Θεού - και συνεχίζεται πέρα ​​από αυτή την ζωή, στην αιωνιότητα.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας περιέγραψαν τρία στάδια.

Κάθαρση - την απομάκρυνση από την αμαρτία.

Φωτισμός - την πλήρωση με το θείο φως.

Θέωση - να γίνεσαι τόσο κορεσμένος με την παρουσία του Θεού, ώστε να λάμπεις με το καθ’ ομοίωσίν Του - όπως έλαμπε το πρόσωπο του Μωυσή αφού μίλησε με τον Θεό πάνω στο Όρος Σινά.

Φαντασθείτε ένα σπαθί που βυθίζεται μέσα σε μια δυνατή φωτιά. Με την πρόοδο του χρόνου, το σπαθί προσλαμβάνει τις ιδιότητες της φλόγας (θερμότητα, φωτεινότητα, λάμψη), όμως παραμένει σπαθί. Δεν γίνεται φωτιά.

Αυτή είναι η Χάρη του Θεού - μας μεταμορφώνει χωρίς να μας καταστρέφει.

Και να γιατί αυτό αλλάζει τα πάντα σχετικά με την διένεξη του «άπαξ σωσμένος, για πάντα σωσμένος».

Δεν χάνεις την σωτηρία με τον τρόπο που χάνεις μια απόδειξη.

Η σωτηρία δεν είναι μια συναλλαγή που την ολοκλήρωσες στο παρελθόν.

Είναι μια σχέση που την ζεις στο «τώρα». Και όπως κάθε σχέση, απαιτεί την συνεχή παρουσία σου, την συνεχή αγάπη σου, το συνεχές "ναι" σου.

Δεν μπορούν να σε αρπάξουν από το χέρι του Θεού.  Μπορείς όμως εσύ να γυρίσεις την πλάτη σου σε Εκείνον. Μπορείς να απομακρυνθείς από Εκείνον. Και ο Θεός, επειδή σε αγαπά, δεν θα σε πιέσει να μείνεις.

Αυτός δεν είναι ένας τρομακτικός Θεός. Είναι ένας Θεός που σέβεται την ελευθερία σου αρκετά, για να επιλέξεις μόνος σου να Τον προτιμάς κάθε μέρα.

Κάθε Κυριακή στην Ορθόδοξη Εκκλησία, δεν κοιτάμε προς τα πίσω - προς κάποια «ειδική στιγμή» που ελπίζουμε να «έγινε», αλλά στεκόμαστε κάθε φορά ενώπιον του Θεού, λαμβάνουμε το Σώμα και το Αίμα Του, εξομολογούμεθα τις αμαρτίες μας, προσέχουμε τα λόγια του Ευαγγελικού αναγνώσματος, λέμε το «Κύριε, ελέησον» - ξανά και ξανά – όχι επειδή δεν είμαστε σίγουροι για την αγάπη του Θεού, αλλά επειδή ξέρουμε πως η σωτηρία είναι ενεργή, κάθε στιγμή. Ο Παύλος το είπε με τρεις τρόπους:

-Έχεις σωθεί (αόριστου χρόνου)

-Σώζεσαι (παρόντος χρόνου)

-Θα σωθείς (μελλοντικού χρόνου)

Και οι τρεις τρόποι είναι αληθινοί.

Και οι τρεις είναι απαραίτητοι.

Η πρώιμη Εκκλησία το γνώριζε αυτό.

Επί 1500 χρόνια, κάθε Χριστιανός το γνώριζε αυτό.

Η σωτηρία δεν είναι μια στιγμή που μπορούμε να την δούμε αναδρομικά. Είναι η ζωή που την ζεις. Είναι το «καθ’ ομοίωσιν» του Θεού που ποθείς να αποκτήσεις.

Και κάθε μέρα, Εκείνος σε ξανακαλεί να Του πεις «ναι».

Το ζητούμενο δεν είναι ΑΝ ΕΙΧΕΣ σωθεί.