Η αληθινή αξιοπρέπεια τών ανθρώπινων όντων. Ομιλία περί Δουλείας. Αγίου Γρηγορίου Νύσσης

Η αληθινή αξιοπρέπεια τών ανθρώπινων όντων

Ομιλία περί Δουλείας

Αγίου Γρηγορίου Νύσσης

Του π. Στεφάνου Φρήμαν

Μετάφραση Κ. Ν.

Πηγή: https://blogs.ancientfaith.com

Μία από τις πιο ανταποδοτικές πτυχές της ανάγνωσης ιστορικού υλικού είναι το ότι αποκαλύπτει τον παλαιότερο ανθρώπινο νου να απέχει σε μεγάλη απόσταση από τον δικό μας. Υπάρχει ένας μύθος στην κουλτούρα μας, ότι η Ιστορία είναι η ιστορία της προόδου. Υποθέτει πως μόνο στην σύγχρονη εποχή μας αρχίσαμε να απελευθερωνόμαστε από τις ψευδείς ιδέες του παρελθόντος. Αυτό που ανακαλύπτετε όταν πραγματικά τα διαβάσετε τα ιστορικά υλικά είναι πως πολλές από τις χειρότερες ιδέες που έχουν ποτέ υιοθετηθεί ήταν «σύγχρονες» ιδέες (ευγονική, φυλετική ανωτερότητα, έκτρωση, ευθανασία κ.λπ.).

Περιστασιακά όμως, συναντάτε ένα κομμάτι αρχαίου γραπτού που απλώς γκρεμίζει αυτές τις ψευδείς ιδέες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό το απόσπασμα από την τέταρτη ομιλία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης με αναφορά στον Εκκλησιαστή. Γράφει τον 4ο αιώνα μ.Χ., όταν η Εκκλησία βρίσκεται καθαρά μέσα στην Βυζαντινή περίοδο. Η Ομιλία του είναι ένα σχόλιο για το κεφάλαιο 2:7-8 του Εκκλησιαστή, στο οποίο ο Σολομών περιγράφει τον αυξανόμενο πλούτο του και την απόκτηση δούλων.

Ο Νύσσης αξιοποιεί την ευκαιρία για την πιο καυστική κριτική στα Χρονικά του χριστιανικού κηρύγματος κατά της δουλείας. Διαφαίνεται μια υπέροχη σαφήνεια θεολογικής διορατικότητας και κατανόησης – κάτι που θα ήταν (και θα όφειλε να ήταν) διαθέσιμη και κατανοητή - τόσο από τους συγχρόνους του, όσο και από τους Χριστιανούς όλων των εποχών.

Δεν την εφηύρε αυτή την αντίληψη. Απλώς αναδεικνύει το ότι οι ιδέες της είναι διαχρονικές, και όχι προϊόν κάποιας μεταγενέστερης ιστορικής προόδου.

Υπάρχει η αλήθεια. Διαμένει.

Υπάρχει η αμαρτία. Συσκοτίζει.

**********

Από την 4η Ομιλία στον Εκκλησιαστή

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης:

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

…οράς τον όγκον τής αλαζονείας; Θεώ άντικρυς η τοιαύτη φωνή αντεπαίρεται. Τα σύμπαντα γαρ δούλα είναι τής πάντων υπερκειμένης εξουσίας παρά τής προφητείας ηκούσαμεν.

ο ουν κτήμα εαυτού το τού Θεού κτήμα ποιούμενος, επιμερίζων τε τω γένει την δυναστείαν, ως ανδρών τε άμα και γυναικών εαυτόν κύριον οίεσθαι, τι άλλο και ουχί διαβαίνει τη υπερηφανεία την φύσιν, άλλο τι εαυτόν παρά τους αρχομένους βλέπων;

«Εκτησάμην δούλους και παιδίσκας.»

τι λέγεις; δουλεία καταδικάζεις τον άνθρωπον, ού ελευθέρα η φύσις και αυτεξούσιος, και αντινομοθετείς τω Θεώ, ανατρέπων αυτού τον επί τη φύσει νόμον. Τον γαρ επί τούτω γενόμενον, εφ' ώτε κύριον είναι τής γης και εις αρχήν τεταγμένον παρά τού πλάσαντος, τούτον υπάγεις τω τής δουλείας ζυγώ, ώσπερ αντιβαίνων τε και μαχόμενος τω θείω προστάγματι.

επιλέλησαι τών τής εξουσίας όρων, ότι σοι μέχρι τής τών αλόγων επιστασίας η αρχή περιώρισται. Αρχέτωσαν γαρ, φησί, πετεινών και ιχθύων και τετραπόδων και ερπετών. Πώς παρελθών την υποχείριόν σοι δουλείαν κατ' αυτής επαίρη τής ελευθέρας φύσεως, μετά τών τετραπόδων ή και τών απόδων αριθμών το ομόφυλον;

Πάντα υπέταξας τω ανθρώπω, βοά δια τής προφητείας ο λόγος και υπ' αριθμόν άγει τω λόγω τα υποχείρια, κτήνη και βόας και πρόβατα. Μη εκ τών κτηνών σοι γεγόνασιν άνθρωποι;

Βλέπεις τον όγκο της αλαζονείας; Αντικρίζοντας τον Θεό επαίρεται έναντί Του μια τέτοια φωνή. Διότι τα πάντα είναι δούλα στην υπερκείμενη εξουσία των πάντων, όπως ακούσαμε από την προφητεία.

οπότε, αυτός που κάνει κτήμα δικό του ένα κτήμα του Θεού, και επιμερίζοντας κατά γένος την δυναστεία Του πιστεύει τον εαυτόν του κύριο των ανδρών και τών γυναικών συγχρόνως, τι άλλο κάνει από το να υπερβαίνει με την υπερηφάνεια την φύση, βλέποντας τον εαυτόν του ως κάτι άλλο, δίπλα στους υποταγμένους;

«Απέκτησα δούλους και δούλες»

Τι είναι αυτό που λες; Καταδικάζεις σε δουλεία τον άνθρωπο του οποίου η φύση είναι ελεύθερη και αυτεξούσια, και αντι-νομοθετείς ενώπιον του Θεού, ανατρέποντας τον επί της φύσεως νόμο Του. Διότι αυτό που έγινε επί τούτου σε αυτόν που Ορίστηκε ως κύριος της γης και ταγμένος από τον Πλάστη να είναι αρχή, αυτόν εσύ τον υπάγεις στον ζυγό της δουλείας, σαν να αντιβαίνεις και να μάχεσαι εναντίον του θείου προστάγματος.

Λησμονείς τους όρους της εξουσίας, ότι σε εσένα περιορίστηκε η αρχή, για την μέχρι των αλόγων ζώων επιστασία. Ας αφεντεύουν -λέει- των πετεινών και ιχθύων και τετράποδων και ερπετών. Πώς προσπέρασες την δουλεία του υποχείριού σου, και επαίρεσαι εναντίον της ελευθέρας φύσεώς του, συγκαταλέγοντας το ομόφυλό του στα τετράποδα ή και στα άλλα ζώα;

Τα πάντα τα υπέταξες στον άνθρωπο – φωνάζει ο λόγος δια της προφητείας, και αριθμημένα οδηγεί δια του λόγου τα υποχείρια – τα κτήνη και τα βόδια και τα πρόβατα. Μήπως αυτοί από τα κτήνη σου έγιναν άνθρωποι;