Ταξιδιώτης: ... ο νόμος της Παλαιάς Διαθήκης και ο νόμος της Καινής Διαθήκης. Και τώρα θα ήθελα να μάθω, ποιος από τους δύο αυτούς νόμους είναι πλέον σε ισχύ.

Οδηγός: Και οι δύο νόμοι είναι από έναν και τον ίδιο Νομοθέτη. Και αυτός είναι ο Θεός. Σχετικά με τους ανθρώπους διαφόρων συμπεριφορών, διαφόρων χαρακτήρων και διαφόρων βαθμών τελειότητας ισχύει είτε ο ένας είτε ο άλλος νόμος.

Ταξιδιώτης: Πώς είναι δυνατόν αυτό;

Οδηγός: Πολύ απλά. Για τους ανθρώπους οι οποίοι έχουν την αγάπη του Θεού μέσα τους ο νόμος της αγάπης αντικαθιστά όλους τους άλλους νόμους και νομικές παραγράφους. Επειδή η αγάπη σημαίνει «πλήρωμα ουν νόμου» (Ρωμαίους ιγ', 10), κατά το λόγο του Αποστόλου. Για εκείνους όμως οι οποίοι δεν αισθάνθηκαν την αγάπη του Θεού μέσα τους, ο παλαιός νόμος είναι σε πλήρη ισχύ. Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν πατριώτη. Πατριώτης είναι, ως γνωστό, καθένας που αγαπά το λαό του. Καθοδηγούμενος από αγάπη προς το λαό του ο πατριώτης στέκει πάνω από τους κρατικούς νόμους. Επειδή η αγάπη προς το λαό και την πατρίδα τον ωθεί να πράττει παραπάνω απ' ότι ζητούν απ' αυτόν οι κρατικοί νόμοι. Αλλά εάν αυτός, εξοκείλει από την αγάπη, πράξει έγκλημα ή ψευδομαρτυρία ή προδοσία, πέφτει υπό τον αιχμηρό ποινικό νόμο. Και θα καταδικαστεί πιο αυστηρά τόσο περισσότερο όσο πιο δυνατά πριν έδειχνε ως πατριώτης.

Ταξιδιώτης: Τι σκέπτεσαι, λοιπόν, περί του πολίτη που εφαρμόζει τους κρατικούς νόμους, αλλά δεν έχει στην καρδιά αγάπη προς το λαό και την πατρίδα; Δεν περνά αυτός καλύτερα από τον πατριώτη;

Οδηγός: Εάν ένας πολίτης εφαρμόζει εκείνο το ελάχιστο που απ' αυτόν ζητούν οι κρατικοί νόμοι και εάν αυτός προσεκτικά φυλάγεται να μη σφάλει σε κανένα κρατικό νόμο, θεωρείται «σωστός» πολίτης. Ακόμα και εάν αυτός δεν έχει αγάπη ούτε προς το λαό ούτε προς την πατρίδα του, όμως δεν τιμωρήθηκε ποτέ, η κρατική εξουσία του εκδίδει βεβαίωση ότι είναι σωστός πολίτης. Κατά τον ίδιο τρόπο συμβαίνει και με τον άνθρωπο που εφαρμόζει το νόμο του Θεού από τις πλάκες του Σινά και όλες τις ηθικές παλαιοδιαθηκικές εντολές του Θεού. Αυτός είναι σωστός μπροστά στο νόμο του Θεού, αλλά σωστός σαν υπηρέτης και δούλος, και όχι σαν Υιός. Αυτός είναι όμοια σκεπτόμενος μ' εκείνον το φαρισαίο που στην προσευχή έλεγε στον Θεό: «ο Θεός, ευχαριστώ σοι ότι ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί, ή και ως ούτος ο τελώνης νηστεύω δις του Σαββάτου, αποδεκατώ πάντα όσα κτώμαι» (Λουκάς ιη', 11,12). Και όμως δεν ήταν ευχάριστος στον Θεό αυτός, αλλά ο τελώνης που στην ταπείνωση της καρδιάς του αισθανόταν ανικανοποίητος με τον εαυτό του και κραύγαζε: «ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» (Λουκάς ιη', 13). Πόσους και πόσους ανθρώπους εμείς ξέρουμε που ποτέ δεν τιμωρήθηκαν από τα δικαστήρια των πολιτών, κι όμως, τους σκεπάζει η περιφρόνηση εκ μέρους της κοινωνίας που ζουν. Γιατί; Επειδή χωρίς πνεύμα και αγάπη υπακούν μόνο τυπικά στη νομική δικαιοσύνη. Ως προς το κράτος αυτοί είναι σωστοί πολίτες, εφόσον δε σφάλουν στους κρατικούς νόμους, αλλά μπροστά στην κοινωνία και το λαό αυτοί είναι μέλη ανεπαρκή. Ακόμα περισσότερο δεν αρκούν για μέλη του κράτους του Θεού, της βασιλείας του Θεού, εκείνοι που τύποις εκτελούν τους νομικούς κανόνες της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς το πνεύμα και την αγάπη της Καινής Διαθήκης. Και όμως ο νόμος της Παλαιάς Διαθήκης είναι σε πλήρη ισχύ εκεί όπου οι άνθρωποι δεν έφθασαν στα λαμπερά ύψη του βασιλικού νόμου, του νόμου της αγάπης, όπως ο ποινικός και των πολιτών νόμος είναι σε πλήρη ισχύ για τον καθέναν, και παντού όπου ο πατριωτισμός δε λάμπει και δεν εκθαμβώνει όλους τους κρατικούς νόμους, όπως ο ήλιος που με τη λάμψη του κρύβει τ' αστέρια.

Ταξιδιώτης: από τις επεξηγήσεις σου μου έγινε σαφές τώρα γιατί ο Απόστολος Παύλος θεωρεί το νόμο της Παλαιάς Διαθήκης μη αρκετό για δικαιολογία και σωτηρία. Αυτός λέει: «Προ δε του ελθείν την πίστιν υπό νόμον εφρουρούμεθα συγκλεκλεισμένοι εις την μέλλουσαν πίστιν αποκαλυφθήναι» (Γαλάτας γ', 23). Δηλαδή, σαν σε κάποιο κλουβί ήμασταν κρατούμενοι μέσα στα πλαίσια των νομικών παραγράφων, ώστε να διαπαιδαγωγηθούμε και να προετοιμαστούμε μέσω της υπακοής των υπηρετών για την ελευθερία των υιών του Θεού. Έτσι δεν είναι;

Οδηγός: Εντελώς έτσι. Όταν ο υπηρέτης εκτελεί τις συγκεκριμένες εντολές του αφεντικού του, αυτός λαμβάνει το μισθό σαν υπηρέτης. Αλλά όταν ο υπηρέτης μπαίνει στις σκέψεις και μέριμνες του αφεντικού του, και πιστά με αγάπη φροντίζει το σπίτι του αφεντικού του θα δικό του, αυτός υιοθετείται από το αφεντικό του. Και μπαίνει στην κληρονομιά σαν υιός, και όχι σαν υπηρέτης. Αλλά όταν όμως του υιού η καρδιά παγώσει προς τον πατέρα του, αυτός συμπεριφέρεται σαν υπηρέτης ή ακόμα χειρότερα, σαν σπάταλος, σαν άσωτος υιός, τότε ή παίρνει μισθό υπηρέτη ή εντελώς βγαίνει από την κληρονομιά και διώκεται από το σπίτι. Έτσι, λοιπόν, οι πιστοί υπηρέτες υψώνονται στην αξία των υιών, ενώ οι ανέμελοι ή άσωτοι υιοί πέφτουν στο βαθμό του υπηρέτη ή του παραβάτη. Τέτοια είναι η εξέλιξη της μοίρας των ατόμων, τέτοια και η εξέλιξη της ιστορίας των λαών και των φυλών των ανθρώπων.

Ταξιδιώτης: Γίνεται στο φως αυτής της εξέλιξης να κατανοήσουμε τη μοίρα των ευρωπαϊκών βαπτισμένων λαών, την ανύψωσή τους και την πτώση τους, την υπερηφάνειά τους και το σκοταδισμό τους, τους πολέμους και τις δυστυχίες ανάμεσά τους;

Οδηγός: Εντελώς ξεκάθαρα. Όλοι οι Χριστιανοί, και ο Χριστιανικός λαός, είναι ταγμένοι στο βασιλικό νόμο της αγάπης, και ήταν σαν υιοθετημένοι από τον Θεό. Σαν υιοί του Θεού, λοιπόν, αυτοί ήταν υποχρεωμένοι να ζουν και να συμπεριφέρονται κατ' αυτόν το βασιλικό νόμο. Αλλά λόγω διαφόρων αιτιών, με πιο σοβαρή την έκπτωση από την αποκαλυμμένη αλήθεια του Χριστού, καταπάτησαν την υπόσχεσή τους για την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον. Γι' αυτό ξέπεσαν στο βαθμό των υπηρετών του νόμου της Παλαιάς Διαθήκης, και υπό τις κυρώσεις αυτού του νόμου. Δεν είναι ξεκάθαρο σε σένα τώρα, από που συμβαίνει στις Χριστιανικές χώρες, η πείνα, οι θάνατοι, οι ξηρασίες, οι πλημμύρες, οι σεισμοί και οι αμέτρητες άλλες φοβέρες των στοιχείων της φύσης και οι τυραννίες και οι αισχρότητες και οι επαναστάσεις και οι πόλεμοι, το ίδιο αιματηροί όπως εκείνοι που περιγράφηκαν στην Παλαιά Διαθήκη, και ακόμα πιο αιματηροί και ολέθριοι; Επειδή οι Χριστιανικοί λαοί παροδικά καταπατούσαν όχι μόνο το βασιλικό νόμο τής αγάπης, περιφρονώντας τον αληθινό Μεσσία, αλλά και τις εντολές της Παλαιάς Διαθήκης, με τη σειρά μία-μία, όλες από την πρώτη έως την τελευταία. Δεν παραδέχονταν τον Θεό ως Θεό, προσκυνούσαν διάφορα είδωλα, και περισσότερο τις δικές τους δημιουργίες, ύβρισαν το όνομα του Θεού, πέταξαν το σεβασμό των γονέων και τη γιορτή τής Κυριακής, βυθίστηκαν στα εγκλήματα, τις κλοπές, τις μοιχείες, τις δολοφονίες, τις ψευδομαρτυρίες και τον πόθο για την ξένη περιουσία και το ξένο σώμα. Δεν εννοώ όλους τους Χριστιανούς, αλλά τους πολλούς. Αφού πάντα ήταν πολλοί εκείνοι που εκπλήρωναν τουλάχιστον το νόμο της Παλαιάς Διαθήκης. Ενώ δεν υπήρχε καμία Χριστιανική γενιά χωρίς μεγαλύτερο ή μικρότερο αριθμό πραγματικών Χριστιανικών ψυχών, που αγαπούσαν το βασιλικό νόμο και βασανίζονταν να τον εκπληρώσουν έως το τέλος. Έτσι και στην εποχή μας φθάνουν μέχρι την ξεκάθαρη έκφραση και τα τρία: και το σκοτάδι της ανομίας, και η δύναμη του νόμου της Παλαιάς Διαθήκης, όπως και το φως του νόμου της Καινής Διαθήκης. Στο ίδιο τραίνο της ιστορίας, λοιπόν, ταξιδεύουν και οι άνομοι και οι παλαιοδιαθηκικοί και οι καινοδιαθηκικοί ή οι θεομάχοι, οι θεοσεβείς και θεόφιλοι.

Ταξιδιώτης: Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο νόμοι, και ο νόμος του δικαίου να τον ονομάσω έτσι και ο νόμος της αγάπης είναι αιώνιοι, έτσι δεν είναι;

Οδηγός: Τι σου φαίνεται, εάν όλοι οι πολίτες γινόντουσαν πατριώτες σε πλήρες μέτρο, θα χρειάζονταν οι νόμοι των πολιτών και του ποινικού δικαίου;

Ταξιδιώτης: Νομίζω ότι δε θα χρειάζονταν.

Οδηγός: Έτσι και ο νόμος του δικαίου της Παλαιάς Διαθήκης δε θα χρειάζονταν εάν η Θεϊκή αγάπη κυρίευε τις ανθρώπινες καρδιές σε πλήρες μέτρο. Αλλά εφόσον μέχρι το τέλος της ιστορίας, κατά την προορατική προφητεία του ίδιου του Σωτήρα, η θεϊκή αγάπη δε θα κυριεύσει τις καρδιές όλων των ανθρώπων, αλλά αντίθετα στους τελευταίους καιρούς «ψυγήσεται η αγάπη των πολλών» (Ματθαίος κδ, 12), οπότε και εκείνος ο παλιός νόμος του Θεού μ' όλες τις κυρώσεις του θα είναι και θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ και δύναμη έως το τέλος αυτού του δράματος του κόσμου. Και ο ίδιος ο Σωτήρας το επιβεβαίωσε λέγοντας: «έως αν παρέλθη ο ουρανός και η γη, ιώτα έν ή μία κεραία ου μη παρέλθη από του νόμου έως αν πάντα γένηται» (Ματθαίος ε΄, 18). Ενώ όταν παρέλθει αυτός ο ουρανός και αυτή η γη, τότε οι δίκαιοι θα περάσουν στο βασίλειο της αιώνιας ζωής όπου η αγάπη αιώνια κυριαρχεί. Αφού «η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει, είτε δε προφητείαι, καταργηθήσονται· είτε γλώσσαι, παύσονται· είτε γνώσις, καταργηθήσεται» (1 Κορινθίους ιγ', 8), λέει ο Παύλος Απόστολος του Χριστού. Επειδή «Ο Θεός αγάπη εστί» (1 Ιωάννου δ', 16).

Έτσι λοιπόν ο νόμος της Παλαιάς Διαθήκης είναι αιώνιος με την ιστορική έννοια, ο νόμος της αγάπης όμως είναι αιώνιος με την απόλυτη έννοια. Και οι δύο αυτοί νόμοι στο ιστορικό δράμα του κτιστού σύμπαντος αποτελούν έναν ηθικό νόμο με δύο κεφάλαια.