Ο Σερ Γουόλτερ Σκοτ ​​(1808) είχε γράψει τον εξής περίφημο στίχο:

«Ω, μπερδεμένο ιστό που υφαίνουμε,

όταν αρχίζουμε να εξαπατούμε».

Ένας σύγχρονος σχολιαστής το έχει αναδιατυπώσει ως εξής: «Λέγε πάντα την αλήθεια... πιο εύκολα την θυμάσαι».

Τα ψέματα αναπόφευκτα δημιουργούν έναν ιστό ψευδών αφηγήσεων. Από πολλές απόψεις, είναι μια μεταφορά για την ίδια την αμαρτία. Η αμαρτία γεννά την αμαρτία που γεννά την αμαρτία, και ο ιστός της αργότερα μάς παγιδεύει σε έναν κόσμο αναλήθειας. Μία μόνο κλωστή από ιστό αράχνης είναι μικροσκοπική και αδύναμη. Ωστόσο, ο συνδυασμός εκατοντάδων τέτοιων κλωστών λειτουργεί μια χαρά, προκειμένου να παγιδεύσει αποτελεσματικά την λεία του.

Η περίεργη «φύση» του κακού είναι πως είναι ένα… τίποτα. Το κακό δεν έχει ύπαρξη. Μόνο ο Θεός μπορεί να δώσει σε οτιδήποτε το δώρο της ύπαρξης. Όλα όσα έχει δημιουργήσει ο Θεός είναι, επομένως, εγγενώς καλά από την φύση τους. Το κακό, σύμφωνα με τους Πατέρες, είναι ένα παράσιτο, μια διαστρέβλωση του καλού, μια παραπλάνηση. Κάθε ψέμα μετέχει αυτής της άποψης του τίποτα (και είναι ακόμη πιο ισχνό από μια κλωστή από ιστό αράχνης). Παρ' όλα αυτά, τα ψέματα –συνδυαστικά- έχουν έναν τρόπο να υφαίνουν μια ψευδή πραγματικότητα.

Αν δώσουμε προσοχή στον ιστό των ψεμάτων διαχρονικά, γίνεται φανερό πως η «αφηγηματική πραγματικότητα» του κόσμου μας είναι σε μεγάλο βαθμό μια φανταζόμενη πραγματικότητα. Βέβαια, αν αρκετοί άνθρωποι πιστέψουν την φανταζόμενη πραγματικότητα, αυτό προσθέτει μεγαλύτερη βαρύτητα στο «τίποτα» γύρω μας (όσο παράδοξο κι αν φαντάζει αυτό). Όσο οι ζωές μας είναι «μπλεγμένες» μέσα στην αφηγηματική πραγματικότητα του πολιτισμού μας, παλεύουμε σαν μύγες πιασμένες σε ιστό αράχνης.

Ευτυχώς, υπάρχει μια τεράστια διαφορά μεταξύ της αφηγηματικής πραγματικότητας ενός πολιτισμού και του ίδιου του πραγματικού κόσμου. Τα δέντρα δεν λένε ψέματα. Το έδαφος δεν λέει ψέματα. Οι ιστοί των αραχνών δεν λένε ψέματα. Οι βράχοι λένε την αλήθεια. Βέβαια η αφήγηση σχετικά με αυτά τα πράγματα μπορεί να είναι τόσο ψευδής όσο οποιοδήποτε ψέμα. Αυτή η διάκριση μεταξύ του κόσμου-ως-αλήθειας και της αφήγησης-ως-ψεύδους μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη στην σκέψη, δια της χριστιανικής ζωής.

Ο Άγιος Ιωάννης έγραψε:  «μη αγαπάτε τον κόσμον μηδέ τα εν τω κόσμω. εάν τις αγαπά τον κόσμον, ουκ έστιν η αγάπη του πατρός εν αυτω· ¹⁶ ότι παν το εν τω κόσμω, η επιθυμία της σαρκός και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου, ουκ έστιν εκ του πατρός, αλλ’ εκ του κόσμου εστί. ¹⁷ και ο κόσμος παράγεται και η επιθυμία αυτού· ο δε ποιών το θέλημα του Θεού μένει εις τον αιώνα.» (Α΄ Ιωάν.2:15–17)

Όταν αυτή η δήλωση συγκριθεί με το Ιωάν.3:16 («ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ωστε τον υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον...») είναι εύκολο κάποιοι να μπερδευτούν. «Έτσι αγάπησε ο Θεός τον κόσμο...»

Μα, αν κάποιος «αγαπάει τον κόσμο, και η αγάπη του Πατέρα δεν είναι μέσα του...», τότε ποιό ισχύει;

Η απάντηση βρίσκεται στην χρήση της λέξης «κόσμος», επειδή εκτελεί διπλό καθήκον.

Στο Κατά Ιωάννην 3:16, η λέξη «κόσμος» αναφέρεται σε όλους τους ανθρώπους της γης.

Στην Α΄ Επιστολή Ιωάννου κεφ.2, ο όρος «κόσμος» περιγράφει την «αφηγηματική πραγματικότητα» και τις κάπως δαιμονικές, αόρατες δομές που αυτά δημιουργούν και διέπουν την ζωή μας.

Απαραίτητο οπωσδήποτε είναι το πλαίσιο.

Η Επιστολή του Αγίου Ιακώβου χρησιμοποιεί ακόμη πιο έντονη γλώσσα από τον Άγιο Ιωάννη, καταδικάζοντας τον αμαρτωλό «ιστό-κοσμο»:

«μοιχοί και μοιχαλίδες! ουκ οίδατε ότι η φιλία του κόσμου έχθρα του Θεού εστιν; ος αν ουν βουληθή φίλος είναι του κόσμου, εχθρός του Θεού καθίσταται!». (Μοιχοί και μοιχαλίδες! Δεν γνωρίζετε πως όποιος θέλει να αγαπά τον κόσμο, γίνεται εχθρός του Θεού; (Ιάκ.4:4)

Δεν απευθύνεται κυριολεκτικά σε «μοιχούς και μοιχαλίδες». Αντιθέτως, δηλώνει πως η αγάπη μας για τις σκοτεινές δυνάμεις και τις δυνάμεις του «κόσμου» και τις ψευδείς αφηγήσεις του, μάς απομακρύνουν από την μοναδικότητα της αφοσίωσής μας στον Θεό. Γινόμαστε πνευματικοί μοιχοί. Αυτό, μού φέρνει κάτι στο νου όταν ακούσω φωνές που προτείνουν πως οφείλουμε να βρισκόμαστε σε «διάλογο» με την κοσμικότητα - πως η ζωή και η διδασκαλία της Εκκλησίας θα πρέπει να λάβουν υπόψιν ποικίλες παραχωρήσεις στη νεωτερικότητα (ως μια ψευδή αφήγηση).

Τίποτα από αυτά δεν προτείνει πως πρέπει να ζούμε με φόβο, ούτε πως εγκαταλείπουμε την αγάπη κάθε ανθρώπου. Αντιθέτως, είναι ένας έλεγχος της πραγματικότητας που μας καλεί να αντιλαμβανόμαστε την φύση αυτών που μας περιβάλλουν, καθώς και την θέση του Ευαγγελίου μέσα σε αυτά. Κλασικά, διδασκόμαστε να είμαστε «μέσα στον κόσμο» (με την καλύτερη έννοια της λέξης), αλλά όχι «του κόσμου» (με τη χειρότερη έννοια της λέξης).

Ο μπλεγμένος ιστός των ψεμάτων που συνιστά μεγάλο μέρος του πολιτισμού μας έχει ένα τρόπο να μας απομακρύνει από την αγάπη του Χριστού.

Για παράδειγμα, έχω γράψει επανειλημμένα για την σύγχρονη αφήγηση του «να κάνουμε τον κόσμο ένα καλύτερο μέρος». Ήταν ένα σύνθημα, με μία ή άλλη μορφή, σχεδόν κάθε προγράμματος μαζικών δολοφονιών στην σύγχρονη Ιστορία. Έχω γράψει προσεκτικά γι' αυτό, επειδή είναι ένα από τα πιο διαβρωτικά και ευρέως αποδεκτά ψέματα μέσα στον ιστό που μας δένει. Παρέχει κάλυψη για τεράστιες ποσότητες ανθρώπινης δραστηριότητας, όπου φανταζόμαστε πως κάνουμε «το καλό» - αλλά το κάνουμε με ψευδή μέτρα και στην υπηρεσία ενός ψευδούς οράματος.

Ποτέ δεν μας δόθηκε η γενική εντολή να «κάνουμε τον κόσμο καλύτερο». Μόνο ο Θεός ξέρει τι θα συνιστούσε το «καλύτερο». Μας έχει δοθεί η εντολή να κάνουμε το «καλό», όπως μετριέται από τις διδασκαλίες του Ευαγγελίου.

Η απλή αλήθεια είναι πως ο ιστός των ψεμάτων που μας περιβάλλει δεν πρόκειται να βελτιωθεί. Πουθενά στις Γραφές δεν υπονοείται πως αυτή η όψη της ζωής μας και το πλαίσιό της θα αλλάξουν. Μάλιστα οι Γραφές δείχνουν ότι η τάση είναι προς την αντίθετη κατεύθυνση:

«Τούτο δε γίνωσκε, ότι εν εσχάταις ημέραις ενστήσονται καιροί χαλεποί· ² έσονται γαρ οι άνθρωποι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, γονεύσιν απειθείς, αχάριστοι, ανόσιοι, ³ άστοργοι, άσπονδοι, διάβολοι, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, ⁴ προδόται, προπετείς, τετυφωμένοι, φιλήδονοι μάλλον ή φιλόθεοι, ⁵ έχοντες μόρφωσιν ευσεβείας, την δε δύναμιν αυτής ηρνημένοι. και τούτους αποτρέπου..»   (Β’Τιμ.3:1-5)

Αυτές οι «έσχατες ημέρες», πρέπει να σημειωθεί, συνιστούν ανθρώπινες συμπεριφορές. Είναι μέσα στον ιστό αυτών των συμπεριφορών, στα ψέματα που λέμε στον εαυτό μας και ο ένας στον άλλον, που ο κίνδυνος είναι παρών για τις ψυχές μας. Τίποτα του κόσμου (τον πραγματικό κόσμο της δημιουργίας του Θεού) δεν έχει αλλάξει. Τα δέντρα, οι βράχοι και όλα γύρω μας παραμένουν «καλά». Είναι και ένας λόγος που παροτρύνω τους ανθρώπους να δίνουν προσοχή σε ό,τι είναι κοντά τους, κάνοντας «το επόμενο, καλό πράγμα». Τα πράγματα που βρίσκονται σε απόσταση, πολύ συχνά μάς μεταδίδονται μέσω ψευδών αφηγήσεων, διαστρεβλωμένων. Τα «νέα», για παράδειγμα, σχεδόν ποτέ δεν είναι «νέα». Είναι μια ιστορία που μας την λένε με κάποιο σκοπό, και ο σκοπός είναι πάντα κάτι περισσότερο από την μετάδοση πληροφοριών.

Ο Χριστός δεν μας εγκατέλειψε, και ούτε μας έχει εγκαταλείψει στις δυνάμεις αυτού του «κόσμου». Μας έδωσε τον ένα στον άλλον, μέσα στην πληρότητα της ζωής της Εκκλησίας. Εκεί, μας λένε να «λέμε την αλήθεια εν αγάπη». Λίγα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πιο ουσιαστικά για την ζωή ενός Χριστιανού. Δεν ρωτάμε: «Πού είναι η θέση μου στις αφηγηματικές δομές αυτού του κόσμου;» Θα έρθει η μέρα που όλα όσα δεν είναι από την αλήθεια (=που γεννήθηκαν από τον Θεό) θα σαρωθούν στην ανυπαρξία τους. Μόνο ό,τι έχει αληθινή υπόσταση θα παραμείνει. Αυτή θα είναι η φύση της Κρίσης.

Καθώς προχωράμε προς τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, μας έρχεται στο μυαλό αυτός ο στίχος από τον Ακάθιστο Ύμνο Της:

Χαίρε, Σοφίας Θεού δοχείον·

Χαίρε, προνοίας Αυτού ταμείον.

Χαίρε, φιλοσόφους ασόφους δεικνύουσα·

Χαίρε, τεχνολόγους αλόγους ελέγχουσα.

Χαίρε, ότι εμωράνθησαν οι δεινοί συζητηταί·

Χαίρε, ότι εμαράνθησαν οι των μύθων ποιηταί.

Χαίρε, των Αθηναίων τας πλοκάς διασπώσα·

Χαίρε, των αλιέων τας σαγήνας πληρούσα.

Χαίρε, βυθού αγνοίας εξέλκουσα·

Χαίρε, πολλούς εν γνώσει φωτίζουσα.

Χαίρε, ολκάς των θελόντων σωθήναι·

Χάιρε, λιμήν των του βίου πλωτήρων.

Χαίρε, Νύμφη Ανύμφευτε!

Κλείνω με αυτά τα λόγια του Αποστόλου Παύλου – αληθινά τότε – αληθινά και τώρα:  «Βλέπετε ουν πώς ακριβώς περιπατείτε, μη ως άσοφοι, αλλ' ως σοφοί, ¹⁶ εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, ότι αι ημέραι πονηραί εισι. ¹⁷ δια τούτο μη γίνεσθε άφρονες, αλλά συνιέντες τι το θέλημα του Κυρίου.». (Εφες. 5:15-17)