Στην παιδική μου ηλικία, δεν ήταν ασυνήθιστο να ακούω κάποιον να ρωτάει: «Ποιοί είναι οι δικοί σου;» Ήταν μια ημι-ευγενική έκφραση του Νότου, που είχε σχεδιαστεί για να αποσπά ουσιαστικές πληροφορίες σχετικά με το κοινωνικό υπόβαθρο ενός ατόμου. Υπέθεταν πως εσύ, στην καλύτερη περίπτωση, δεν μπορούσες παρά να είσαι ένα δείγμα των «δικών σου». Αυτό αγνοούσε τον κοινό ατομικισμό της ευρύτερης κουλτούρας, προτιμώντας την πιο οικογενειοκεντρική ή φατριοκεντρική ύπαρξη μιας παλαιότερης εποχής. Μπορούσαν να είναι «καλοί άνθρωποι» που είχαν βιώσει δύσκολους καιρούς, όπως μπορούσαν να είναι «κακοί άνθρωποι» που ευδοκιμούσαν. Προτιμητέοι ήταν πάντα οι «καλοί άνθρωποι».

Τα γνωρίζω, εκείνα τα πιο σκοτεινά στοιχεία αυτού του Νοτιώτικου ενστίκτου - του τόσο ξένου προς την σημερινή επικρατούσα κουλτούρα. Γνωρίζω επίσης ότι μέσα του, υπάρχει ένα αναπόφευκτο κομμάτι της πραγματικότητας: πως οι άνθρωποι δεν έρχονται ποτέ σε αυτόν τον κόσμο χωρίς «αποσκευές». Οι «αποσκευές» είναι μια κληρονομιά - τόσο πολιτισμική όσο και βιολογική - που διαμορφώνει το έδαφος στο οποίο βαδίζουμε, και τις προκλήσεις που αναπόφευκτα θα αντιμετωπίσουμε καθ’ οδόν. Ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν φέρεται να έχει πει ότι η πνευματική ζωή συνίσταται στο «πώς χειριζόμαστε όσα μάς δόθηκαν». Σε ορισμένες οικογένειες παρατηρεί κανείς πως όσες φορές κι αν ανακατευτεί η τράπουλα, πάντα εμφανίζεται το ίδιο «χέρι» στην μοιρασιά της (ή σχεδόν το ίδιο).

Οι Γραφές βρίθουν από αυτό το στοιχείο της πραγματικότητάς μας: ιστορίες πατέρων και γιών, μητέρων και θυγατέρων, φυλετικού πεπρωμένου και κληρονομημένων ευλογιών. Δύο από τα Ευαγγέλια παρέχουν μάλιστα ένα κεφάλαιο για την επανάληψη της γενεαλογίας του Χριστού· ενώ η σύγχρονη σκέψη θέλει να φαντάζεται το κάθε ανθρώπινο ον που έρχεται στον κόσμο ως μια κενή πλάκα, πάνω στην οποία θα χαραχθεί η ζωή του, η οποία θα σχηματιστεί και θα διαμορφωθεί αποκλειστικά από τις επιθυμίες και τις επιλογές του. Αυτό όμως είναι η δική μας (κατά φαντασίαν) εκδοχή της ελευθερίας, για την οποία εργαζόμαστε προκειμένου να μεγιστοποιήσουμε την πραγματικότητά της.

Παρ' όλα αυτά, η ανθρώπινη εμπειρία συνεχίζει να είναι πεισματικά οικογενειακή. Όσοι ειδικεύονται στην «οικογενειακή θεραπεία» θέτουν προσεκτικά ερωτήματα – ακόμα και για τις προηγηθείσες γενιές. Οι μάχες της ζωής μας δεν άπτονται κάποιας θεωρίας, αλλά της ψυχρής, σκληρής αλήθειας αυτών που μάς «δόθηκαν».

Οι Γραφές αφηγούνται τις ιστορίες οικογενειών, συμπεριλαμβανομένων των τραγωδιών και των φρικτών εγκλημάτων τους. Κανένας Νότιος μυθιστοριογράφος δεν έκανε κάτι περισσότερο από το να απηχεί τις εμβληματικές συμπεριφορές που ήδη βρίσκονται μέσα σε βιβλικές αποτυχίες.

Αυτή η ειδίκευση «οικογενειακού χειρισμού» είναι σκόπιμη, καθώς ιχνηλατεί την αλήθεια της ύπαρξής μας. Δεν υπάρχει τόσο βαθύς πόνος όσο εκείνος που έχει προξενηθεί από κάποιον που υποτίθεται πως σε αγαπάει. Τέτοιοι τραυματισμοί αντηχούν διαχρονικά και γενεαλογικά. Το πρόσωπο που μάς κοιτάζει στον καθρέφτη  μπορεί κάλλιστα να είναι ένα «fractal», (δηλαδή ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, ένα επαναλαμβανόμενο στοιχείο, ένα μορφόκλασμα), κάποιου του οποίου οι πράξεις τροφοδοτούν την δική μας τρέλα. Μπορούμε να μισήσουμε έναν γονέα, και να μας στοιχειώνει η συνεχής παρουσία του μέσα μας.

Αυτό, φυσικά, είναι μόνο η αρνητική, σκοτεινή πλευρά των πραγμάτων.

Όμως και οι ευλογίες αντηχούν μέσα μας. Στην αυταπάτη της σύγχρονης ατομικότητας υποθέτουμε ανέμελα, χαλαρά, πως ενεργούμε μόνοι μας σε όλα όσα κάνουμε. Πόσο πιο περίπλοκη όμως είναι η ζωή!!

Αυτό για το οποίο είμαι σίγουρος, εν μέσω όλων αυτών, είναι ότι ο αγώνας μας εναντίον της αμαρτίας καθώς και τα βασανιστικά ζητήματα της ζωής μας ποτέ δεν αφορούν μονάχα τον εαυτό μας. Αν έχουμε «κληρονομήσει» ένα βάρος μέσα στην ζωή μας, τότε η σωτηρία μας, οι αγώνες μας με αυτό το βάρος, δεν αφορούν μόνο τον εαυτό μας, αλλά και όσους έχουν φύγει πριν από εμάς, καθώς και όσους έρχονται μετά. Αγωνιζόμαστε ως «o όλος Αδάμ» (κατά τη φράση του Αγίου Σιλουανού).

Υπάρχει μια αγιορείτικη παροιμία: «Ένας μοναχός θεραπεύει την οικογένειά του για επτά γενεές». Όταν το άκουσα για πρώτη φορά αυτό, η σκέψη μου ήταν: «Προς ποιά κατεύθυνση;» Η απάντηση, νομίζω, είναι προς κάθε κατεύθυνση. Πάντα θεραπεύουμε το γενεαλογικό δέντρο καθώς ασπαζόμαστε το μονοπάτι της σωτηρίας, είτε μοναχός είτε λαϊκός. Οι ζωές μας είναι τόσο συνδεδεμένες. Απλούστατα.

Όταν η Παναγία εκφράζει την δοξολογία της στον Θεό, λέει: «από του νυν μακαριούσιν με πάσαι αι γενεαί». Αυτό εκφράζει πολύ περισσότερα από το συναίσθημα ότι θα γίνει διάσημη (πόσο ρηχό, κάτι τέτοιο!!).  Απηχεί τον λόγο του Θεού προς τον Αβραάμ: «Εν σοι ευλογηθήσονται πάσαι αι φυλαί της γης» (Γέν. 12:3).

Στο Γέννημα της Μαρίας εκπληρώνεται ο λόγος προς τον Αβραάμ.

Στις Γραφές, ο Θεός ευαρεστείται να ονομάζεται «Θεός του Αβραάμ». Το ότι το όνομά Του συνδέεται με αυτό ενός ανθρώπινου όντος δεν υπονοεί κάτι προσβλητικό·.ο ίδιος ο παράδεισος ονομάζεται και «κόλπος του Αβραάμ». Είναι λοιπόν σωστό και πρέπον οι Χριστιανοί να βλέπουν την ίδια μεταχείριση για την Παναγία - Εκείνη στην Οποία εκπληρώνονται όλα αυτά.

Το «πάσαι αι γενεαί» είναι όρος που περιλαμβάνει τους πάντες - όχι μόνο εκείνους που θα έρθουν μετά από Αυτήν. Διότι η σωτηρία της ανθρώπινης φυλής, σε όλα τα μέρη και σε όλες τις εποχές, βρίσκεται μόνο στον Ιησού, το Γόνο της Μαρίας. Είναι η «Θεοτόκος», η «Γεννήτρια του Θεού». Η Μαρία δοξάζεται - μέσα στους κόλπους του Αβραάμ.

Όταν κοιταχτώ στον καθρέφτη αυτό τον καιρό, βλέπω και την αδιαμφισβήτητη «αντανάκλαση» του πατέρα μου. Χωρίς αμφιβολία, η «αντανάκλασή» του διακρίνεται και αλλού στη ζωή μου - τόσο για καλό όσο και για κακό. Ξέρω πως μερικοί από τους αγώνες μου είναι με «τους δαίμονες του μπαμπά μου». Φυσικά, η «όρασή» μου περιορίζεται σε λίγες μόνο γενεές. Βλέπω τους δικούς μου αγώνες να «αντικατοπτρίζονται» στις ζωές των παιδιών μου (για τους οποίους αρκετές φορές θέλω να ζητήσω συγγνώμη). Δεν μπορώ όμως να «δω» τον σύνδεσμο που διατρέχει όλες τις γενεές - σε όλους τους απογόνους του Αδάμ - είναι υπερβολικά μεγάλος για να τον συλλάβω εγώ...

Αυτό όμως που μπορώ να «δω», είναι την μοναδική στιγμή, τον μοναδικό «συνδετήρα ένωσης»  όλων των γενεών, που δεν είναι άλλος από την Παναγία Μητέρα του Θεού. Στο πρόσωπό Της «βλέπουμε» συγκεντρωμένες όλες τις γενεές.

Το «ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο Σου» αντηχεί στην καρδιά κάθε πιστού, ενώνοντάς τους με την καρδιά Εκείνης, της Οποίας η σάρκα μας ενώνει με τον Θεό.

Σε όλο τον κόσμο, μυριάδες γενεές Χριστιανών ψάλλουν έκτοτε:

«Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριον,

και ηγαλλίασε το πνεύμα μου

επί τω Θεώ τω σωτήρι μου, οτι επέβλεψεν

επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού.

Ιδού γαρ, από του νυν

μακαριούσιν με πάσαι αι γενεαί ».

Στα οποία προσθέτουμε:

«Την τιμιωτέραν των Χερουβείμ

και ενδοξωτέρα ασυγκρίτως των Σεραφείμ,

την αδιαφθόρως Θεόν Λόγον τεκούσα,

την όντως Θεοτόκον – Σε μεγαλύνομεν»