• 1. Η αρχή ουρανού και γης στη Γένεση 1: 1

• 2. Δημιουργία και Ουρανοί

• 3. Ταύτιση "Στερεώματος" και "Ουρανών" στη Γένεση 1: 8

• 4. Πώς κατανοούσαν τους ουρανούς οι αρχαίοι Ισραηλίτες

Σε παλαιότερη μελέτη, έχουμε δείξει ότι ο Μωυσής στη Γένεση ταυτίζει τον "ουρανό" με το "στερέωμα". Στην πραγματικότητα όμως, ο Μωυσής μιλάει στη Γένεση για "ουρανούς" και όχι για "ουρανό", ενώ το "στερέωμα" είναι στον Ενικό. Και ακόμα, η λέξη "στερέωμα" μιλάει για κάτι "στερεό", που δεν ταιριάζει με την έννοια τού "ουρανού". Και επιπλέον, ενώ (όπως δείξαμε), ο Μωυσής ξεκαθαρίζει ότι με τη φράση: "ουρανός και γη" τής Γένεσης, μιλάει για τη διαμόρφωση τού περιβάλλοντος τού ανθρώπου και όχι για ολόκληρο το σύμπαν, οι περισσότεροι ερμηνευτές συμπεριλαμβάνουν σε αυτή τη δημιουργία ολόκληρο το σύμπαν. Μήπως κάνουν λάθος;

1. Η αρχή ουρανού και γης στη Γένεση 1: 1

Η Γένεση στο πρώτο της εδάφιο, γράφει στα Εβραϊκά τα εξής:

"בְּרֵאשִׁית בָּרָא אֱלֹהִים אֵת הַשָּׁמַיִם וְאֵת הָאָרֶץ׃".

Μία ανάλυση λέξη προς λέξη αυτού τού εδαφίου, αποκαλύπτει τα εξής:

1. "בְּרֵאשִׁית (bereshit - μπερεσίτ)"

Προκύπτει από τη ρίζα "ראשׁ (rosh - ρος)" = κεφαλή, αρχή.

Υπάρχει η πρόθεση "בְּ (be - μπε)" = «εν», «στο», «κατά».

Όλα αυτά λοιπόν σημαίνουν: «Στην αρχή», «κατά την αρχή», ή «στο ξεκίνημα».

2. "בָּרָא (bara - μπαρά)"

Είναι ρήμα, 3ο ενικό αρσενικό, τέλειος χρόνος (παρελθόν): «δημιούργησε».

Το ρήμα αυτό, το "μπαρά", "בָּרָא" χρησιμοποιείται "μόνο για τη δημιουργική ενέργεια του Θεού", ποτέ για ανθρώπους.

Το μπαρά λοιπόν σημαίνει: «Δημιούργησε», «έφερε στην ύπαρξη», και σαφώς εδώ υπονοείται ο Θεός.

3. "אֱלֹהִים (Elohim - Ελοχίμ)"

Η λέξη Ελοχίμ, είναι κυριολεκτικά πληθυντικός της λέξεως "אֵל (El - Ελ)" = Θεός.

Συνοδεύεται όμως από ρήμα "ενικού αριθμού", άρα δηλώνει "τον έναν Θεό" σε πληθυντικό μεγαλοπρεπείας ή πληρότητας.

 «Ο Θεός» (με νοηματική βαρύτητα: ο πλήρης, υπέρτατος Θεός).

4. "אֵת (et - ετ)"

Η λέξη αυτή δεν μεταφράζεται στα Ελληνικά· είναι "σημείο άμεσου αντικειμένου", που δείχνει ποιον ή τι επηρεάζει το ρήμα.

Θα λέγαμε κάτι σαν άρθρο, σαν: «[το]» αλλά όχι άρθρο. Είναι ένας δείκτης ότι ακολουθεί το αντικείμενο του ρήματος.

5. "הַשָּׁמַיִם (hashamayim - χασαμαγίμ)"

Είναι πληθυντικός της λέξεως "שָׁמַיִם (shamayim - σαμαγίμ)" = ουρανός.

Το άρθρο "הַ (ha - χα)" = «οι».

Σημαίνει: «τους ουρανούς», αλλά συνήθως στα Ελληνικά μεταφράζεται: «τον ουρανό» (ως συνολική πραγματικότητα), επειδή έτσι το χρησιμοποιούμε στη γλώσσα μας, στον Ενικό. Θα πούμε περισσότερα πάνω σε αυτό αργότερα.

6. "וְאֵת (ve’et - βε' ετ)"

Το "וְ (ve - βε)" = «και».

Το "אֵת (et - ετ)" που συναντήσαμε και προηγουμένως, ως "σημείο άμεσου αντικειμένου", εισάγει το δεύτερο αντικείμενο του ρήματος.

Δηλαδή «και [το]», ή "και την", αφού μετά ακολουθεί η "γη" στα Ελληνικά.

7. "הָאָרֶץ (ha’arets - χα' αρέτς)"

Η φράση αυτή δημιουργείται από τη ρίζα "ארץ (erets - ερέτς)" = γη, έδαφος, κόσμος.

Και από το άρθρο "הָ (ha - χα)" = «η».

Σημαίνει ακριβώς: «η γη», «το έδαφος», «ο κόσμος».

Όλο μαζί λοιπόν το πρώτο εδάφιο τής Γενέσεως, με μία κυριολεκτική λέξη προς λέξη απόδοση, λέει το εξής:

"Αρχικά δημιούργησε [ο] Θεός [τους] ουρανούς και [την] γη".

2. Δημιουργία και Ουρανοί

Ας σχολιάσουμε λοιπόν μερικά πράγματα που προκύπτουν από την ανάλυση που κάναμε:

1. Το "μπερεσίτ" δεν έχει οριστικό άρθρο στα Εβραϊκά· δηλαδή, κυριολεκτικά σημαίνει: «σε αρχή», όχι «στην αρχή». Αυτό επιτρέπει τη μετάφραση:

 «Όταν άρχισε ο Θεός να δημιουργεί…» ή «Κατά την αρχή της δημιουργίας…». Γι' αυτό προηγουμένως το μετέφρασα "αρχικά".

2. Το ρήμα "μπαρά", όπως ήδη παρατηρήθηκε, στα Εβραϊκά σημαίνει «δημιουργώ», αλλά "με ιδιαίτερη χροιά": Δηλώνει "πράξη που ανήκει αποκλειστικά στον Θεό". Δεν χρησιμοποιείται ποτέ στην Αγία Γραφή για ανθρώπινη δημιουργία ή κατασκευή (σε αντίθεση με ρήματα όπως "עָשָׂה (asah - ασάχ)" = «φτιάχνω, εργάζομαι» ή "יָצַר (yatsar - γιατσάρ)" = «πλάθω»). Αυτό δείχνει ήδη, ότι η βιβλική γλώσσα, αποδίδει στο ρήμα "μπαρά", "ιερό και απόλυτο χαρακτήρα".

3. Το ίδιο αυτό ρήμα, "μπαρά", δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη τη δημιουργία "από την ανυπαρξία" με την ελληνική φιλοσοφική έννοια. Στην Εβραϊκή σκέψη της Παλαιάς Διαθήκης το ρήμα αυτό "δεν προσδιορίζει ούτε την πρώτη ύλη", αλλά ούτε υπονοεί ότι προϋπήρχε κάτι το οποίο ο Θεός απλώς διαμόρφωσε. Είναι ουδέτερο ως προς την προέλευση.

Δηλαδή: το “μπαρά” επικεντρώνεται "όχι στο πώς" ή "από τι" δημιουργήθηκε κάτι, αλλά στο "ποιος" είναι ο Δημιουργός — "ο Θεός που φέρνει κάτι σε ύπαρξη" με τον λόγο Του.

Για παράδειγμα, στους Ψαλμούς. 50:12 (51:10) που χρησιμοποιείται η λέξη "μπαρά", λέει:   «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός». Εδώ προφανώς δεν σημαίνει «εκ τού μηδενός», αλλά "αναδημιουργία", "ανακαίνιση" τής καρδιάς, ως "θεϊκή ενέργεια".

Ενώ στον Ησαΐα 45:7, που λέει για τον Θεό: "Πλάστης του φωτός και δημιουργός του σκότους", αναφέρεται σε "κατάσταση" ή "πραγματικότητα" που ο Θεός φέρει στην ύπαρξη.

Η λέξη "μπαρά" δηλαδή, σημαίνει την "εισαγωγή μιας νέας πραγματικότητας" στο είναι, είτε πρόκειται για δημιουργία εκ τού μη όντος, είτε για "ανακαίνιση", "μεταμόρφωση" ή  "πνευματική δημιουργία".

4. Η λέξη: "σαμαγίμ": που σημαίνει "ουρανοί", είναι μεν πληθυντικός, αλλά "σημασιολογικά" λειτουργεί "ως συλλογικός Ενικός", όπως στα Ελληνικά.

Δεν υπάρχει στα βιβλικά Εβραϊκά στον Ενικό αριθμό. Η χρήση του πληθυντικού δηλώνει την "πολυπλοκότητα των ουρανίων πραγμάτων" (διαφορετικά επίπεδα: ατμοσφαιρικό, αστρικό, πνευματικό), αλλά και τη "δυναμική σχέση" ανάμεσα στις διαστάσεις της δημιουργίας — κάτι που οι Πατέρες ερμήνευσαν ως ένδειξη "πολυποίκιλης δόξης" τού Θεού.

3. Ταύτιση "Στερεώματος" και "Ουρανών" στη Γένεση 1: 8

Επειδή όμως το βασικό θέμα αυτής τής ανάλυσης είναι οι λέξεις: "ουρανοί" και "στερέωμα", είναι αναγκαίο, πριν συνεχίσουμε, να αναλύσουμε επίσης από τα Εβραϊκά, το εδάφιο Γένεσις 1: 8, επειδή εκεί, μάς δίνει τον ορισμό τού "ουρανού" ο ίδιος ο Μωυσής, ο συγγραφέας τής Γένεσης.

"וַיִּקְרָ֨א אֱלֹהִ֤ים לָֽרָקִ֙יעַ֙ שָׁמָ֔יִם וַֽיְהִי־עֶ֥רֶב וַֽיְהִי־בֹ֖קֶר י֥וֹם שֵׁנִֽי׃"

«Και εκάλεσε ο Θεὸς το στερέωμα ουρανούς· και έγινε εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα δεύτερη».

Θα εξετάσουμε το πρώτο μέρος τού εδαφίου αυτού, ειδικά για το στερέωμα και τους ουρανούς.

Παρατηρούμε εδώ, ότι ο Μωυσής ορίζει τους "ουρανούς" ως "στερέωμα". Και για να το κατανοήσουμε αυτό, πρέπει να δούμε την έννοια τού "στερεώματος" προσεκτικά, από το ίδιο το Εβραϊκό.

1. Η λέξη "רָקִ֙יעַ (raqiaʿ - ραγκιά)" στα Ελληνικά μεταφράσθηκε ως «στερέωμα»

Είναι Ουσιαστικό Αρσενικό Ενικού αριθμού.

Η λέξη παράγεται από το ρήμα "רָקַע (raqaʿ - ραγκά)" = «εκτείνω, απλώνω, σφυρηλατώ, πλαταίνω». Αυτό σημαίνει ότι στο αρχικό Εβραϊκό κείμενο, ΔΕΝ έχει κατ' ανάγκην την έννοια κάποιου "στερεού" πράγματος, ώστε να τη μεταφράσουμε ως "στερέωμα", όπως μεταφράσθηκε στα Ελληνικά, σαν να είναι κάτι "στερεό".

Το "ραγκά" χρησιμοποιείται στην Αγία Γραφή για: το "πάτημα μετάλλου" (Ησ. 40:19), το "σφυρηλάτημα χρυσού" (Αριθμ. 17:3), ή το "άπλωμα του εδάφους" (Ψαλμ. 136:6).

Άρα, η λέξη "ραγκιά" δηλώνει "κάτι εκτεταμένο, σφυρηλατημένο, τεντωμένο", ένα «πέτασμα» ή «επιφάνεια» που "χωρίζει".

Στο πρώτο κεφάλαιο τής Γένεσης που εξετάζουμε λοιπόν, η λέξη αυτή δεν σημαίνει απλώς «ουρανό» — είναι "το διαχωριστικό μέσο" που δημιούργησε ο Θεός «ανὰ μέσον τών υδάτων». Δηλαδή, "ένα διαχωριστικό στρώμα" μέσα στο αρχέγονο χάος των υδάτων.

Άρα: Με την έννοια "ραγκιά", που στα Ελληνικά μεταφράσθηκε ως "στερέωμα", ο Θεός δεν δημιουργεί νέο υλικό, αλλά "ορίζει χώρο" — "δομή" και "τάξη" στο υπάρχον χάος τών διάχυτων υδάτων, για τα οποία μιλήσαμε σε προηγούμενη μελέτη.

2. Για τη λέξη "שָׁמָ֔יִם (shamayim - σαμαγίμ)" — «ουρανοί», με την οποία λέξη, ο Θεός ονόμασε το "στερέωμα", (σύμφωνα με αυτό το εδάφιο που εξετάζουμε), μιλήσαμε και πριν, ότι είναι στον πληθυντικό. Εδώ θα πούμε μερικά στοιχεία ακόμα.

Παρότι γραμματικά είναι πληθυντικός, έχει συλλογική σημασία: "το ανώτερο πεδίο" ή "τα ουράνια στρώματα".

Οι Εβραίοι ραββίνοι και οι περισσότεροι σύγχρονοι γλωσσολόγοι προτείνουν δύο πιθανές ρίζες:

α. "שָׁם (sham - σαμ)" = «εκεί» + "מַיִם (mayim - μαγίμ)" = «νερά», δηλαδή:  "σαμαγίμ", = «τα νερά εκεί πάνω» ή «ουράνια ύδατα».

β. Ή από "אש (esh - έσχ)" = «φωτιά» + "מַיִם (mayim- μαγίμ)" = «νερά», δηλαδή: "εσμαγίμ" = «πυρο-ύδατα»· στοιχειακή ένωση φωτός και ύδατος.

Αν όμως λάβουμε υπ' όψιν, ότι με το "στερέωμα" διαχωρίζει "ύδατα από υδάτων" κατά το χωρίο, η πρώτη ετυμολογία φαίνεται πιο ταιριαστή, ως "ουράνια ύδατα".

3. Έχουμε λοιπόν σύνδεση των δύο όρων στο εδάφιο: "Και εκάλεσε ο Θεὸς το στερέωμα, ουρανούς.”

Αυτό σημαίνει: Ο Θεός "ονομάζει" το "ραγκία", δηλαδή "το εκτεταμένο διαχωριστικό πέτασμα", ως "σαμαγίμ" δηλαδή «ουρανούς».

Εδώ, για πρώτη φορά, ο Θεός "δίνει όνομα" στο διαμορφωμένο «στερέωμα» και "το αναγνωρίζει" ως «ουράνιο πεδίο». Άρα, ο "ουρανός” εδώ, δεν είναι ο "χώρος" τού Θεού τού Ακτίστου, αλλά "το ανώτερο μέρος της δημιουργίας" — το "κτιστό ουράνιο επίπεδο".

Στο σημείο αυτό θέλω να θυμίσω, τι λέει η Γένεση και στα δύο προηγούμενα εδάφια τού πρώτου κεφαλαίου, από το 6 ως το 8:

"Και είπε ο Θεός: Ας γίνει στερέωμα ανάμεσα στα νερά, και ας διαχωρίζει τα νερά από τα νερά. Και δημιούργησε ο Θεός το στερέωμα, και διαχώρισε τα νερά που ήσαν κάτω από το στερέωμα από τα νερά που ήσαν επάνω από το στερέωμα. Και έγινε έτσι. Και ονόμασε ο Θεός το στερέωμα ουρανούς".

Το εδάφιο δηλαδή δηλώνει ξεκάθαρα ότι τα "ύδατα υπήρχαν παντού" πριν από τη δημιουργία του στερεώματος. Ο Θεός, λοιπόν, "δεν δημιουργεί κάτι νέο", αλλά "ορίζει ένα όριο" — έναν "ενδιάμεσο χώρο".

Το στερέωμα χωρίζει: "τα νερά τα κάτω", δηλαδή θάλασσες, λίμνες, ωκεανούς, "από τα νερά τα επάνω", δηλαδή σύννεφα, υδρατμούς, ατμόσφαιρα.

Δηλαδή αυτό που είπαμε: Το «στερέωμα» είναι "το διάστημα ανάμεσα στα ύδατα τα κάτω (τη θάλασσα)" και στα "ύδατα τα πάνω", (τα σύννεφα).

Και ακριβώς αυτό ονομάζεται “ουρανοί”. Αφού το εδάφιο 8 δηλώνει ρητά: "Και ονόμασε ο Θεός το στερέωμα ουρανούς". Δηλαδή, αυτός ο "ενδιάμεσος χώρος" — αυτό που σήμερα θα λέγαμε "ατμοσφαιρική ζώνη" — είναι αυτό που ο Θεός ονόμασε “ουρανούς”.

Το Γένεσις 1:8 λοιπόν, ταυτίζει τους “ουρανούς” με το “στερέωμα", και όχι με κάποιο υπερουράνιο πνευματικό βασίλειο.

Και εδώ τίθεται το ερώτημα: Γιατί η λέξη "ουρανοί" βρίσκεται στον πληθυντικό αριθμό στη Γένεση και όχι στον Ενικό, αφού το "στερέωμα" με το οποίο ταυτίζονται οι ουρανοί, είναι στον Ενικό;

4. Πώς κατανοούσαν τους ουρανούς οι αρχαίοι Ισραηλίτες

Οι αρχαίοι Εβραίοι είχαν για τους "ουρανούς", "κοσμολογία τριών επιπέδων":

Ο πρώτος ουρανός ήταν όπως μάς εξηγεί η Γένεση, το διαχωριστικό διάστημα τών συννέφων, που χωρίζει τα "πάνω" ύδατα, από τα κάτω.

Ο δεύτερος ουρανός, ήταν ο χώρος από τα σύννεφα ως τους φωστήρες, (ήλιος, σελήνη και άστρα), και

Ο τρίτος ουρανός ήταν ο χώρος τών πνευμάτων.

Αφού το σημείο αναφοράς τού Μωυσή καθώς γράφει τη Γένεση είναι ο χώρος από την επιφάνεια ως τα σύννεφα, δηλαδή ο χώρος τού επίγειου παρατηρητή, και αφού το "στερέωμα" ή "ουρανός", είναι το εκπέτασμα που λέμε "θόλο" από πάνω του, προκύπτει το εξής:

Η οπτική τού συγγραφέα τής Γένεσης, τού Μωυσή, είναι μία καμπύλη "οθόνη", πάνω στην οποία προβάλλονται οι ανώτερες βαθμίδες "τών ουρανών". Λέγοντας "στερέωμα", δεν εννοεί αυτή καθεαυτή την ταύτιση τών 3ών στρωμάτων "ουρανών", με το στερέωμα, αλλά την ΠΡΟΒΟΛΗ τους πάνω σε αυτό που φαινόταν στον παρατηρητή ως "στερέωμα", ως "διαχωριστικό εκπέτασμα" τών ουρανών από τη γη.

Προηγουμένως είδαμε, ότι η λέξη "στερέωμα", ή "ραγκία" στα Εβραϊκά, που ονομάζει ο Θεός "ουρανό", προέρχεται από το ρήμα ραγκά, που σημαίνει: «εκτείνω, απλώνω, απλώνω κάτι σε λεπτό φύλλο». Δηλαδή: δεν είναι κάτι "στερεό" με την έννοια της ακαμψίας, αλλά κάτι "εκπετασμένο", "απλωμένο", σαν θόλος ή επιφάνεια πάνω από τον ορατό κόσμο τής γης.

Αυτό δηλώνει ήδη "μια εμπειρική προοπτική", από τη "θέση του ανθρώπου που κοιτά προς τα πάνω".

Ο Μωυσής λοιπόν μιλάει από την οπτική του ανθρώπου, τού "επίγειου παρατηρητή". Αυτό σημαίνει ότι η "περιγραφή της δημιουργίας" δεν είναι «δογματική κοσμολογία» σε επιστημονικούς όρους, αλλά "φαινομενολογική": Περιγράφει "πώς φαίνεται ο κόσμος" στον άνθρωπο, ο οποίος βλέπει τη γη, τα νερά και τον ουρανό από πάνω του.

Άρα, το «στερέωμα» είναι "ο εκπετασμένος θόλος" που φαίνεται να χωρίζει τα «κάτω ύδατα» (θάλασσες, νερά της γης) από τα «άνω ύδατα» (σύννεφα, υδρατμούς).

Παράλληλα, είναι "η οθόνη" θα λέγαμε, πάνω στην οποία προβάλλονται, για τον επίγειο παρατηρητή, όλα τα ανώτερα επίπεδα τών ουρανών. (Να ο Πληθυντικός!)

Ο Θεός "ονομάζει" (δηλαδή προσδίδει ταυτότητα) στο "εκπέτασμα" (που στα Ελληνικά μεταφράσθηκε ως "στερέωμα")  τον όρο «ουρανός».

Αυτό σημαίνει ότι το «στερέωμα» είναι η "φαινομενική όψη", "Η ΠΡΟΒΟΛΗ" των ουρανών για τον άνθρωπο.

Ο "πρώτος ουρανός" είναι το φυσικό επίπεδο, όπου βλέπουμε το μπλε τόξο με τα σύννεφα.

Ο "δεύτερος ουρανός" (των φωστήρων) «προβάλλεται» πάνω σ’ αυτόν τον θόλο — φαίνεται «εν τω στερεώματι» κατά την Αγία Γραφή!

Ο δε "Τρίτος ουρανός" (των αγγελικών ή πνευματικών όντων), ως αόρατος που είναι, δεν φαίνεται άμεσα, αλλά "συμβολίζεται" ως μία κατάσταση ανώτερη από την υλική πραγματικότητα, μέσα από αυτή την ορατή απεικόνιση.

Άρα, το “στερέωμα” λειτουργεί ως ένα "παράθυρο τών υψηλοτέρων κόσμων των ουρανών" προς τα αισθητά.

Ας δούμε κάποια σχετικά εδάφια από την Αγία Γραφή:

"Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού, ποίησιν δε τών χειρών Αυτού αναγγέλλει το στερέωμα" (Ψαλμός 18: 2 (19: 1).  Στον εβραϊσμό αυτό, ο «ουρανός» και το «στερέωμα» συνδέονται αλλά δεν ταυτίζονται πλήρως: Οουρανός είναι "ο χώρος", ενώ το στερέωμα είναι "το μέσο της αποκάλυψης". Η "οθόνη" τών επουρανίων που λέγαμε. Δηλαδή, το στερέωμα «αναγγέλλει» — είναι "θεοφάνεια", «οθόνη» προβολής.

"Και οι συνιούντες επιλάμψουσιν ως το στερέωμα τού ουρανού" (Δανιήλ 12: 3). Εδώ ο στερέωμα είναι λαμπρό, διαφανές, φωτοφόρο — όχι μεταλλικό ή στερεό. Οι δίκαιοι ταυτίζονται με αυτό: γίνονται οι ίδιοι "αντανάκλαση" του φωτός των ουρανών.

"Γνωρίζω άνθρωπον εν Χριστώ... που αρπάχθηκε έως τρίτου ουρανού... ως τον παράδεισο" (Β΄ Κορινθίους 12: 2-4). Εδώ ο Παύλος ξεκαθαρίζει ότι ο Τρίτος ουρανός είναι η Πνευματική διάσταση τής Θέωσης, όπου οι άγιοι εισέρχονται σε αυτή την ανώτερη πραγματικότητα τού πνευματικού βασιλείου, που βρίσκεται πάνω από τα σύννεφα και τους φωστήρες, δηλαδή πάνω από την υλική κτίση.

"...και να, θρόνος βρισκόταν στον ουρανό, και πάνω στον θρόνο καθισμένος... και μπροστά στον θρόνο θάλασσα γυάλινη όμοια με κρύσταλλο" (Αποκάλυψη 4:1–6). Εδώ η «γυάλινη θάλασσα» είναι "ορατή επιφάνεια", διαφανής σαν γυαλί, ανάμεσα στη γη και στον θρόνο τού Θεού. Είναι η ίδια "εικόνα τού στερεώματος" ως "διαφανούς πετάσματος", ως "οθόνης" προβολής. Το ίδιο αυτό στερέωμα που εμείς το βλέπουμε προς τα πάνω, ως οθόνη "τών ουρανών", πάνω στο οποίο καθρεφτίζεται η ουράνια δόξα, η όραση αυτή τής Αποκάλυψης, το βλέπει από πάνω προς τα κάτω, από τον θρόνο τού Θεού, τού "υψηλότερου τών ουρανών" (Εβραίους 7: 26), όπου σαν μέσα από γυάλινο κρύσταλλο, ο Θεός βλέπει διάφανα όλα όσα συμβαίνουν στα κατώτερα επίπεδα τής κτίσης, πνευματικής και υλικής.

Νομίζω ότι αυτά αρκούν, για να κατανοήσουμε την ακριβή έννοια τών εννοιών "ουρανοί" και "στερέωμα" τής Γένεσης.

Και έτσι, γίνεται κατανοητό, για ποιο λόγο, ενώ ο Μωυσής, σαφώς ξεκαθαρίζει (στο 2ο κεφάλαιο τής Γένεσης), ότι με το: "εν αρχή δημιούργησε ο Θεός τους ουρανούς και τη γη", δηλώνει ΕΙΔΙΚΑ το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει και κινείται ο άνθρωπος, και όχι όλο το σύμπαν, παρ' όλα αυτά, έμμεσα, δια τού "εκπετάσματος" τού πρώτου ουρανού, τού "στερεώματος", μπορεί ο παρατηρητής να αναχθεί και στα ανώτερα επίπεδα τών "ουρανών", δηλαδή σε όλη την κτίση, και να διαπιστώσει ότι ΚΑΙ ΑΥΤΑ είναι δημιουργήματα τού Ίδιου Δημιουργού, έτσι ώστε να ερμηνεύσει το πρώτο εδάφιο τής Γενέσεως, ΚΑΙ ως δήλωση δημιουργίας όλου τού σύμπαντος. Αλλά με έμμεσο τρόπο αντίληψης αυτού τού γεγονότος.

Ν. Μ.