Η πρώτη Επιστολή που στέλνει ο Χριστός δια τού Ευαγγελιστού Ιωάννου τού Θεολόγου, και είναι γραμμένη στο βιβλίο τής «Αποκαλύψεως τού Ιωάννου», είναι στον Επίσκοπο τής Εφέσου. Γράφεται:

«Στον άγγελο τής Εκκλησίας τής Εφέσου γράψε: Αυτά λέει εκείνος που κρατά στο δεξί του χέρι τα επτά αστέρια και περπατά ανάμεσα στις επτά λυχνίες. Γνωρίζω τα έργα σου και τον κόπο σου και την υπομονή σου και ότι δεν μπορείς να ανεχθής τους κακούς, αυτούς που λένε ότι είναι απόστολοι, χωρίς να είναι, και τους δοκίμασες και τους βρήκες ψεύτικους. Και έχεις υπομονή και υπέφερες για χάρη μου και δεν απέκαμες. Όμως, έχω εναντίον σου ότι έχασες την πρώτη σου αγάπη. Θυμήσου, λοιπόν, από πού έχεις πέσει, μετανόησε και κάνε τα πρώτα σου έργα. Αλλιώς, αν δεν μετανοήσης, θα έλθω γρήγορα σ’ εσένα και θα μετακινήσω την λυχνία σου από τον τόπο της. Έχεις όμως αυτό το καλό. Μισείς τα έργα τών Νικολαϊτών που κι εγώ μισώ. Όποιος έχει αυτιά ας ακούσει τι λέγει το Πνεύμα στις Εκκλησίες. Σε όποιον νικήση τον διάβολο θα τού δώσω να φάγη τον καρπό από το δένδρο τής ζωής που βρίσκεται στον παράδεισο τού Θεού μου» (Απ. β΄, 1-7).

Η Έφεσος ήταν αρχαία πόλη τής Μικράς Ασίας αναγνωρισμένη ως «πρώτη Μητρόπολη τής Ασίας» και εκεί έδρασε για τρία χρόνια ο Απόστολος Παύλος, αλλά και ο ίδιος ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Είναι η σεβασμιωτάτη και επιφανεστάτη τών Εκκλησιών τής Μικράς Ασίας. Στην πόλη αυτή εμφανίσθηκαν ιουδαΐζοντες και γνωστικίζοντες. Θα τονιστούν μερικά ενδιαφέροντα σημεία από την επιστολή αυτή, που την ξεχωρίζουν από τις άλλες Επιστολές. Γενικά, στην Αποκάλυψη, όπως είδαμε, ο Χριστός παρουσιάζεται να κρατά τα επτά αστέρια (τους Επισκόπους) και περπατά ανάμεσα στις επτά χρυσές λυχνίες που είναι οι επτά Εκκλησίες, οι οποίες αναφέρονται στην Αποκάλυψη. Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός είναι ο Κυβερνήτης, Αυτός που διευθύνει τις Εκκλησίες.

Ο Επίσκοπος τής Εφέσου επαινείται για τον κόπο του, για την πίστη του, για την υπομονή του και ότι δεν ανέχεται τους ψευδαποστόλους αυτούς, οι οποίοι, ενώ δεν είναι απόστολοι, παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως αποστόλους. Συγχρόνως μισεί τα έργα τών Νικολαϊτών, που και αυτός μισεί. Δυστυχώς, όπου υπάρχουν Απόστολοι, εμφανίζονται και οι Ψευδαπόστολοι, όπως εμφανίζεται και ο Αντίχριστος που πολεμά τον Χριστό. Το σημαντικό είναι ότι ο Επίσκοπος είχε πνευματικά κριτήρια και ξεχώριζε τους αληθινούς από τους ψευδείς αποστόλους. Αυτήν την έννοια έχει το ρήμα «και επείρασας» αυτούς, δηλαδή τους δοκίμασες.

Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης γράφει στην Καθολική Επιστολή του: «Μη παντί πνεύματι πιστεύετε, αλλά δοκιμάζετε τα πνεύματα ει εκ τού Θεού εστιν» (Α΄ Ιω. δ΄, 1). Από τα βασικά στοιχεία ενός Επισκόπου και ενός Χριστιανού είναι να έχη κριτήρια πίστεως, να διακρίνη ποιο προέρχεται από τον Θεό και ποιο προέρχεται από τον διάβολο. Αυτό προϋποθέτει πνευματική εμπειρία και γνώση Θεού, γι’ αυτό η βάση τής Χριστιανικής και θεολογικής ζωής είναι η εμπειρία τού Θεού. Μεταξύ αυτών τών αιρετικών είναι και οι λεγόμενοι Νικολαΐτες. Αυτοί πίστευαν ότι θα σωθούν κάνοντας «βδελυρά έργα», συνδέοντας την χριστιανική-εκκλησιαστική ζωή με την διάπραξη σαρκικών αμαρτιών. Είναι αυτό που ακούγεται και σήμερα από πολλούς ότι ο Χριστός δεν ασχολείται με τις σαρκικές αμαρτίες, με το «παραχρήσθαι σαρκί». Και αυτό είναι αποτέλεσμα ελλείψεως κριτηρίων τής πνευματικής ζωής. Μερικοί ερμηνεύουν ότι ονομάστηκαν αυτοί Νικολαΐτες, από κάποιον Νικόλαο, που ήταν από τους πρώτους διακόνους. Δεν το γνωρίζουμε επακριβώς αυτό.

Το σημαντικό είναι ότι αυτή η νοοτροπία να συνδυάζουν μερικοί την εκκλησιαστική ζωή με τον παλαιό άνθρωπο με τα πάθη και τις επιθυμίες του χαρακτηρίζεται νικολαϊτισμός, και ο Θεός το μισεί, όχι τον άνθρωπο, αλλά την νοοτροπία αυτή και την αμαρτία. Το ίδιο έκανε και ο Επίσκοπος τής Εφέσου, γι’ αυτό γράφεται: «Αλλά τούτο έχεις (έχεις αυτό το καλό) ότι μισείς τα έργα τών Νικολαϊτών, α καγώ μισώ». Ο Επίσκοπος Εφέσου, μαζί με την Εκκλησία, έκανε μεγάλο αγώνα εναντίον τών αιρετικών και τών ψευδαποστόλων και υπέμεινε δεινά ένεκεν τού ονόματός Του, γι’ αυτό και επαινείται από τον Χριστό.

Όμως, παρά τα καλά έργα που έχει, εν τούτοις τον μέμφεται για το ότι άφησε την πρώτη του αγάπη, τον πρώτο ζήλο που είχε για τον Χριστό. Έχει πολύ ζήλο, αλλά αν δεν προσέξη αυτός ο ζήλος, αυτή η εσωτερική ευαισθησία μειώνεται και αυτό θεωρείται πτώση. Δεν μπορεί να αναλίσκεται κανείς μόνον σε εξωτερικά έργα, ούτε να κάνη μόνον αγώνα εναντίον τών αιρετικών, αλλά πρέπει να διαφυλάττη την φλόγα τής Χάριτος τού Θεού αναμμένη μέσα στην καρδιά του. Ο Χριστός παρακινεί τον Επίσκοπο σε μετάνοια και να κάνη τα πρώτα έργα τής Χάριτος.

Από την πατερική παράδοση ξέρουμε ότι υπάρχουν τρία στάδια τής πνευματικής ζωής, είναι η πρώτη έλευση τής θείας Χάριτος, η υποστολή τής θείας Χάριτος για να δοκιμαστή ο άνθρωπος, και η εκ νέου έλευσή της. Αυτή είναι μια φυσική πορεία στην πνευματική ζωή. Όμως, το φοβερό είναι, όταν κανείς χάση την πρώτη αγάπη από δική του αμέλεια. Και εδώ μπορεί να έχη και την έννοια ότι ασχολείται ο Επίσκοπος αυτός με την καταδίωξη τών αιρετικών και την διαφύλαξη τής πίστεως τού Χριστού, αλλά αμελούσε την εσωτερική του ζωή και την πνευματική του πορεία. Τα εξωτερικά έργα πρέπει να γίνονται παράλληλα με την πρόοδο στην εσωτερική ζωή.

Όπως για κάθε αμαρτία υπάρχει μετάνοια, το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση αυτή. Πρέπει να εξετάση από πού έπεσε, ενδεχομένως και πώς έπεσε και να βρη τρόπο να επιστρέψη. Πάντοτε στην ζωή μας πρέπει να γίνονται αναθεωρήσεις. Η μετάνοια είναι απαραίτητη στην ζωή μας, γιατί δεν μπορούμε να παραμένουμε σταθεροί σε ένα σημείο, ο άνθρωπος είναι «ευόλισθος και ευεξαπάτητος». Το να γνωρίζουμε τις πτώσεις μας και να μετανοούμε είναι θετικό, αντίθετα αρνητικό είναι το να μη καταλαβαίνουμε τις αμαρτίες μας, και το αρνητικότερο είναι να μη μετανοούμε.

Ο Χριστός προειδοποιεί τον Επίσκοπο τής Εφέσου ότι, αν δεν μετανοήση, θα έλθω γρήγορα «και κινήσω την λυχνίαν εκ τού τόπου αυτής». Λυχνία είναι η Εκκλησία και η κίνηση τής Λυχνίας είναι «η τής θείας χάριτος γύμνωσις». Είναι πράγματι φοβερό να χαθή η Χάρη από μια Εκκλησία, να φαίνεται ότι υπάρχει Εκκλησία, να γίνονται έργα και δραστηριότητες, να γίνονται ακολουθίες, αλλά να είναι γυμνή από την θεία Χάρη, να μη μπορεί να θεραπεύη και να αναγεννά τους πιστούς.

Στο τέλος δε τον διαβεβαιώνει ότι σε εκείνον που θα νικήση στον αγώνα εναντίον τού διαβόλου και τής αμαρτίας θα τού δώση να φάγη από το ξύλο τής ζωής που είναι στον Παράδεισο. Στον αρχικό Παράδεισο υπήρχαν, μεταξύ τών άλλων, δύο ξύλα, το ένα ήταν το ξύλον τού γινώσκειν το πονηρό και αγαθό, και το άλλο ήταν το ξύλον τής ζωής. Ο Αδάμ και η Εύα έφαγαν από το πρώτο και εκβλήθησαν από τον Παράδεισο. Τώρα με την εν Χριστώ ζωή πρέπει να νικήσουμε τον διάβολο μέσω τών «συμφύτων εν ημίν παθών», ώστε να συμμετάσχουμε στην μακαρία και αιώνια ζωή, να φάγουμε το ξύλον τής ζωής.

Η Επιστολή που έστειλε ο Χριστός στον Επίσκοπο τής Εφέσου είναι μια πολύ σημαντική Επιστολή που δεν αναφέρεται μόνον στον Επίσκοπο τής Εκκλησίας τής Εφέσου, αλλά και σε κάθε Επίσκοπο τής Εκκλησίας και σε κάθε Χριστιανό, αφού, όπως είπαμε, υπάρχει στενή σχέση μεταξύ Επισκόπου, Εκκλησίας και Χριστιανών. Πρέπει να κρατάμε την ορθόδοξη πίστη και να ζούμε την πρώτη αγάπη, να διαφυλάσσουμε την Χάρη τού Θεού στην καρδιά μας.

Ο Μητροπολίτης

+ Ο Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος