Ερμηνεύοντας τις Επιστολές που απέστειλε ο Χριστός, δια τού Ευαγγελιστού Ιωάννου τού Θεολόγου, στους Επισκόπους τών Εκκλησιών τής Μικράς Ασίας, θα δούμε την Επιστολή προς τον Επίσκοπο τής Εκκλησίας τής Περγάμου, που είναι τρίτη κατά σειρά Επιστολή. Γράφεται:

«Και στον άγγελο τής Εκκλησίας τής Περγάμου γράψε: Αυτά λέει εκείνος που έχει το κοφτερό δίκοπο σπαθί: Γνωρίζω τα έργα σου και πού κατοικείς, εκεί που είναι ο θρόνος τού σατανά. Μένεις όμως πιστός στο όνομά μου και δεν απαρνήθηκες την πίστη σου σ’ εμένα, ακόμη και όταν σκοτώθηκε ο πιστός μου μάρτυρας, ο Αντίπας στην πόλη σας, όπου κατοικεί ο σατανάς. Έχω κάτι εναντίον σου, ότι έχεις εκεί μερικούς που πιστεύουν στην διδασκαλία τού Βαλαάμ. Αυτός δίδαξε τον Βαλάκ να παρασύρη τους Ισραηλίτες να φάνε κρέατα από τις θυσίες στα είδωλα και να πορνεύουν. Έτσι, έχεις και εσύ μερικούς που πιστεύουν στην διδασκαλία τών Νικολαϊτών. Μετανόησε, λοιπόν, γιατί αλλιώς θα έλθω γρήγορα κοντά σου και θα πολεμήσω εναντίον τους με δίκοπο σπαθί, που βγαίνει από το στόμα μου. Όποιος έχει αυτιά ας ακούσει τι λέει το Πνεύμα στις Εκκλησίες. Στον νικητή τού διαβόλου θα δώσω από το μυστικό μάννα. Θα τού δώσω και μια λευκή πέτρα και επάνω στην πέτρα θα είναι γραμμένο ένα καινούργιο όνομα, που δεν ξέρει κανένας άλλος εκτός από αυτόν που θα το πάρη» (Απ. β΄, 12-17).

Η πόλη Πέργαμος ήταν προς βορράν τής Σμύρνης, και φημιζόταν για τον πλούτο που είχε συσσωρευθή σε αυτήν. Ήταν κέντρο πολιτικό, πιθανόν έδρα Ρωμαίου διοικητού τής επαρχίας τής Ασίας και κέντρο θρησκευτικό. Ήταν «κατείδωλος πόλις υπέρ την Ασίαν πάσαν». Είχε πολλά είδωλα μεταξύ τών οποίων τού Δία, τού Αυγούστου τής Ρώμης, τής Νικηφόρου Αθηνάς και τού Σωτήρα Ασκληπιού.

Στην Επιστολή αυτή ο Χριστός αυτοχαρακτηρίζεται ως «ο έχων την ραμφαίαν την δίστομον την οξείαν» που σημαίνει ρομφαία-σπαθί και μάλιστα αιχμηρά ρομφαία που κόβει από τις δύο πλευρές.

Με αυτήν την δίστομη ρομφαία σημαίνεται, κατά τους ερμηνευτές, ο λόγος τού Ευαγγελίου που περιτέμνει την καρδιά και χωρίζει τους πιστούς από τους απίστους. Είναι η θεία διδασκαλία που έχει ενέργεια δυνατή και ενεργεί τόσο την απαλλαγή τής καρδιάς από τα πάθη όσο και την ψυχική απομάκρυνση από τους απίστους. Άλλωστε, ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Μη νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνην επί την γην· ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην, αλλά μάχαιραν». Και στην συνέχεια εξηγεί ότι χωρίζει τους ανθρώπους από τους συγγενείς τους, επειδή δέχθηκαν την ευαγγελική αλήθεια και συναντούν την αντίστασή τους (Ματθ. ι΄, 34-36). Γίνεται ένας πνευματικός χωρισμός από την κακία.

Η θεία ενέργεια που εισέρχεται μέσα στην καρδιά τού ανθρώπου δημιουργεί μεγάλες αλλαγές στην ζωή του. Και αυτή η δίστομος ρομφαία είναι η απότομη απόφαση κατά τών ασεβών και μάλιστα «οξεία» γρήγορη, γιατί τιμωρεί αυτούς που είναι αντίθετοι με τις εντολές τού Θεού. Ο Επίσκοπος τής Περγάμου επαινείται γιατί, ενώ μένει στην πόλη όπου είναι «ο θρόνος τού σατανά», αυτός κρατεί το όνομα τού Χριστού και δεν αρνήθηκε την πίστη και αυτό το κάνει με τα έργα. Αυτό είναι πολύ θετικό για τον Επίσκοπο, το να μη συμβιβάζεται με τον σατανά, να διαφυλάττη το όνομα τού Χριστού, τον Ίδιο τον Χριστό, και να μη αρνήται την πίστη, μάλιστα ευρισκόμενος σε μεγάλη δοκιμασία.

Η Πέργαμος χαρακτηρίζεται ως «θρόνος τού σατανά», όπου «ο σατανάς κατοικεί» που δημιουργεί διωγμούς εναντίον τών πιστών. Μάλιστα, αναφέρει τον Επίσκοπο Περγάμου Αντίπα, που ήταν Επίσκοπος στους Αποστολικούς χρόνους και μαρτύρησε από τους ειδωλολάτρες. Αυτός χαρακτηρίζεται πιστός «μάρτυς» τού Χριστού, «ο μάρτυς μου ο πιστός», διότι ομολόγησε την θεότητα τού Χριστού και έχυσε το αίμα του γι’ Αυτόν. Δεν υπάρχει πιο τιμητικό ο Ίδιος ο Χριστός να χαρακτηρίζη κάποιον: «μάρτυς μου ο πιστός» που δείχνει ιδιαίτερη ενότητα, φιλία. Και ο Επίσκοπος τής Περγάμου τής περιόδου εκείνης μιμείται τον Αντίπα και παραμένει μάρτυς πιστός, για το οποίο επαινείται από τον Χριστό.

Παρά τον έπαινο, τού αποδίδει και «ολίγα», δηλαδή γράφει: «Έχω κατά σού ολίγα». Κανένας δεν μπορεί να βρεθή άμεμπτος ενώπιον τού Θεού και τέλειος, διότι ο άνθρωπος, μετά την αμαρτία τών Πρωτοπλάστων, έχει μέσα του ροπή προς το κακό, δηλαδή εύκολα το κατά φύσιν μπορεί να γίνη παρά φύσιν, αν δεν προσέξη. Δεχόμαστε πειρασμούς από όλες τις πλευρές και κατευθύνσεις, κυρίως από τον διάβολο με τις προκλήσεις και τους λογισμούς, από τον κόσμο με τις αισθήσεις και τις ηδονές, και από τις εσωτερικές ψυχικές καταστάσεις, τα πάθη μας. Γι’ αυτό και ο αγώνας για την πνευματική μας θωράκιση είναι μεγάλος και πολυδιάστατος. Πολλές φορές στην Αγία Γραφή χαρακτηρίζεται ο άνθρωπος ως στρατιώτης που αγωνίζεται τον καλόν αγώνα τής πίστεως.

Ποιο, όμως, ήταν το λάθος τού Επισκόπου τής Περγάμου, για το οποίο ο Χριστός εξεδήλωσε την δυσαρέσκειά του;

Αναφέρεται στο ότι ανέχεται τους οπαδούς τού Βαλαάμ, που είναι οπαδοί τών Νικολαϊτών. Ο Βαλαάμ αναφέρεται στο βιβλίο τής Παλαιάς Διαθήκης που ονομάζεται «Αριθμοί». Ο Βαλαάμ παρακλήθηκε από τον βασιλιά Βαλάκ να καταρασθή τους Ισραηλίτες, ώστε στην συνέχεια να τους κατακτήση. Ο Θεός εμπόδισε τον Βαλαάμ να καταρασθή τον Ισραηλιτικό λαό και αυτός τον συμβούλευσε να παραθέση ειδωλόθυτα στους Ισραηλίτες για να τα φάνε και να τους οδηγήση σε πορνεία και έτσι να απομακρυνθούν από τον Θεό.

Αυτό που συνέβη στην Παλαιά Διαθήκη συμβαίνει τώρα στην Πέργαμο. Διότι η διδασκαλία τών Νικολαϊτών, που όπως αναφέραμε στην περίπτωση τής Εφέσου, ήταν μια αίρεση που αναπτύχθηκε στην πρώτη Εκκλησία, σύμφωνα με την οποία η πνευματική ελευθερία τών Χριστιανών τους επιτρέπει έναν έκλυτο ηθικό βίο, διότι, κατά την πίστη τους, η σάρκα είναι κατώτερη και επομένως η κατάχρησή της, μέσω τής ακολασίας ή τής βρώσεως ειδωλοθύτων, δεν επηρεάζει την σωτηρία τής ψυχής. Πρόκειται για μια γνωστική αίρεση τής εποχής εκείνης, που παρακάμπτει τις σαρκικές ηδονές, ως κακές, και τις θεωρούσαν ως αδιάφορες, όπως, δυστυχώς, κάνουν και πολλοί Χριστιανοί τής εποχής μας.

Επομένως, το λάθος τού Επισκόπου τής Περγάμου ήταν ότι, παρά το ότι έμενε πιστός στο όνομα τού Χριστού, και παρά το ότι δεν απαρνήθηκε την πίστη του σε Αυτόν, ανεχόταν να υπάρχουν εκεί οπαδοί τής γνωστικής αιρέσεως τών Νικολαϊτών. Από αυτό φαίνεται ότι ο κάθε Επίσκοπος όχι μόνον πρέπει να διδάσκη την αληθινή διδασκαλία, αλλά να μην ανέχεται ηθικές παρεκτροπές και να μη σιωπά όταν αλλοιώνεται η ευαγγελική ζωή. Δηλαδή, δεν διδάσκει την σαρκολατρεία, αλλά ανέχεται να υπάρχουν διδάσκαλοι τής σαρκολατρείας μέσα στην Εκκλησία.

Γι’ αυτό προτρέπει τον Επίσκοπο να μετανοήση, γιατί αν δεν το κάνη θα έλθη γρήγορα και θα πολεμήση εναντίον τους με την δίστομη ρομφαία που βγαίνει από το στόμα Του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στην αρχή τής Επιστολής γράφει ότι Αυτός έχει «την ρομφαίαν την δίστομον την οξείαν». Όταν οι Επίσκοποι και γενικά οι Κληρικοί δεν διαφυλάσσουν τα μέλη τής Εκκλησίας από τις άτοπες και απρεπείς ενέργειες, τότε αυτό το έργο θα το αναλάβη ο Ίδιος ο Χριστός. Ο Θεός φροντίζει για την Εκκλησία Του. Έτσι, η μετάνοια τού Επισκόπου θα προφυλάξη την Εκκλησία από την δίκαιη τιμωρία τού Θεού.

Και η Επιστολή καταλήγει ότι όποιος έχει αυτί για να ακούση τι λέει το Πνεύμα στις Εκκλησίες και νικήση, θα τού δώση δύο πράγματα. Πρώτον, να φάγη από το κεκρυμμένο μάννα, που είναι ο Ίδιος ο Χριστός, ο «άρτος τής ζωής» και εννοείται ότι θα τού δώση και την αιώνια ζωή, και δεύτερον, θα δώση μια λευκή πέτρα πάνω στην οποία θα γράφη το καινούργιο όνομα, το οποίο γνωρίζει μόνον αυτός που θα το λάβη. Αυτό το όνομα είναι η σχέση τού ανθρώπου με τον Χριστό, ο άνθρωπος αυτός θα ανήκη στον Χριστό, και αυτό είναι η μετοχή τού ανθρώπου στην λαμπρότητα τού Χριστού, στην θέωση.

Ο Μητροπολίτης

+ Ο Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος